25/05/2026
Series: Nitơ trong bể
Bài 1: Chu trình Nitơ (Nitrogen Cycle)
Đây là quá trình sinh học tự nhiên diễn ra trong môi trường nước, các hợp chất chứa nitơ được chuyển hóa liên tục giữa nhiều dạng khác nhau nhờ hoạt động của vi sinh vật, thực vật và động vật. Trong môi trường nước, chu trình này giúp biến các chất thải chứa nitơ độc hại thành những dạng ít độc hơn hoặc được sinh vật sử dụng làm dinh dưỡng.Các giai đoạn chính của chu trình Nitơ
Chu trình Nitơ trong ao nuôi thủy sản diễn ra theo 4 bước khép kín sau:
1. Giai đoạn tạo Ammonia (NH₃ / NH₄⁺)
• Nguồn gốc: Thức ăn thừa, phân tôm cá, xác tảo chết và các chất hữu cơ lắng tụ dưới đáy ao.
• Quá trình: Các vi khuẩn dị dưỡng sẽ phân hủy các chất hữu cơ này và giải phóng ra Ammonia.
• Lưu ý: Ammonia tồn tại ở hai dạng: Khí độc NH₃ (rất độc đối với thủy sản) và ion NH₄⁺ (ít độc). Ở nhiệt độ và pH càng cao, độc tố NH₃ xuất hiện càng nhiều.
2. Giai đoạn Nitrit hóa (Chuyển hóa thành Nitrit - NO₂⁻)
• Quá trình: Nhóm vi khuẩn hiếu khí Nitrosomonas sẽ sử dụng oxy để oxy hóa Ammonia (NH₃) thành Nitrit (NO₂⁻).
• Lưu ý: Nitrit (NO₂⁻) vẫn là một chất cực kỳ độc. Nó ngăn cản quá trình vận chuyển oxy trong máu của tôm, cá, gây ra hiện tượng ngạt thở, nổi đầu hoặc bệnh "máu nâu".
3. Giai đoạn Nitrat hóa (Chuyển hóa thành Nitrat - NO₃⁻)
• Quá trình: Một nhóm vi khuẩn hiếu khí khác là Nitrobacter tiếp tục oxy hóa Nitrit (NO₂⁻) thành Nitrat (NO₃⁻).
• Lưu ý: Nitrat (NO₃⁻) là dạng Nitơ ít độc nhất và là nguồn dinh dưỡng yêu thích của tảo và các loài thực vật thủy sinh.
4. Giai đoạn tiêu thụ và phản Nitrat hóa (Hấp thụ hoặc giải phóng dạng khí)
• Đồng hóa: Tảo và các thực vật thủy sinh hấp thụ NO₃⁻ (hoặc một phần NH₄⁺) để phát triển, tạo ra sinh khối (thức ăn tự nhiên). Sau đó, tôm cá ăn tảo, và chu trình lặp lại.
• Phản Nitrat hóa: Trong điều kiện thiếu oxy (dưới lớp bùn đáy ao sâu), các vi khuẩn kỵ khí sẽ chuyển hóa NO₃⁻ thành khí Nitơ (N₂) tự do tự bay vào khí quyển, giúp làm giảm hàm lượng Nitơ tổng trong ao. (Trong bể thủy sinh quá trình này rất khó xảy ra do hàm lượng oxy cao và lớp nền không đủ dày khó tạo ra môi trường yếm khí)
