15/08/2025
Các bệnh truyền lây giữa thú cưng sang người và giải pháp phòng bệnh tại Việt Nam
I. Tổng quan những bệnh truyền lây từ thú cưng sang người
Thú cưng như chó, mèo và các loại vật nuôi khác là nguồn lây truyền nhiều bệnh nguy hiểm sang con người. Theo các tổ chức uy tín (WHO, FAO), Việt Nam là "điểm nóng" của nhiều bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người, đặc biệt do sự đa dạng vật nuôi và thói quen nuôi thú cưng trong gia đình.van.nongnghiepmoitruong+5
Các bệnh thường gặp:
• Dại (Rabies): Bệnh nguy hiểm nhất, truyền qua vết cắn hoặc vết liếm, vết xước của chó/mèo mắc bệnh. Việt Nam ghi nhận mỗi năm khoảng 75 ca tử vong do dại, hàng trăm nghìn người uống vaccine phòng dại do bị chó/mèo cắn.petfair-vietnam+4
• Nhiễm khuẩn Campylobacter, Salmonella, Pasteurella: Lây qua tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt hoặc vết thương từ chó/mèo.pmc.ncbi.nlm.nih+2
• Leptospirosis (xoắn khuẩn): Lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết động vật hoặc nước bẩn có chứa xoắn khuẩn, phổ biến ở chó, mèo, chuột.sciencedirect+4
• Nhiễm ký sinh trùng: Như giun đũa chó/mèo, sán dây, ve, bọ chét, gây hậu quả nghiêm trọng ở trẻ nhỏ hoặc người già.petfair-vietnam+1
• Bệnh da liễu: Nấm ngoài da (ringworm, aspergillosis) dễ lây qua tiếp xúc trực tiếp với chó/mèo mắc bệnh.sciencedirect+1
• Streptococcus suis: Ngoài heo, đã ghi nhận ca bệnh ở người có tiếp xúc vật nuôi, nhất là ở vùng nông thôn.vietnamnews+1
• Cúm gia cầm (HPAI), SARS, bệnh than: Dù phổ biến ở chăn nuôi, nhưng các thú cưng tiếp xúc gia cầm/động vật hoang có thể mang mầm bệnh về nhà.ilri+2
II. Đặc điểm nguy cơ và thực trạng tại Việt Nam
• Dân số đông, thói quen gần gũi vật nuôi, trẻ nhỏ hay chơi cùng thú cưng. Luồng di chuyển động vật và thiếu kiểm soát dịch bệnh thường xuyên.
• Kỹ năng phòng bệnh, ý thức vệ sinh động vật trong xã hội còn hạn chế, tiêm chủng cho chó/mèo chưa đầy đủ ở vùng nông thôn, miền núi.
• Vấn đề buôn bán chó/mèo hoang, động vật ngoại lai tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh mới.
• Các bệnh truyền lây mới nổi nguy hiểm như cúm gia cầm, SARS có nguy cơ xâm nhập qua động vật nuôi.
III. Giải pháp phòng bệnh truyền lây từ thú cưng tại Việt Nam
1. Chủ động tiêm phòng cho vật nuôi
• Tiêm vắc-xin dại định kỳ cho chó/mèo: Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, tiêm ít nhất 1 liều sau 3 tháng tuổi, tiêm nhắc định kỳ hằng năm. Chỉ nuôi chó/mèo đã tiêm chủng đầy đủ.pmc.ncbi.nlm.nih+3
• Tiêm phòng leptospirosis, bệnh ký sinh trùng, bệnh ho truyền nhiễm khác: Tham khảo ý kiến bác sĩ thú y về lịch tiêm chủng đầy đủ.healthforanimals+1
2. Quản lý thú cưng và giữ vệ sinh môi trường
• Hạn chế cho trẻ nhỏ tiếp xúc trực tiếp với thú cưng chưa được tiêm phòng/vật nuôi mới nhập về.
• Không cho thú cưng đi lang thang, tiếp xúc động vật hoang dã hoặc động vật chưa rõ nguồn gốc.
• Thu gom, xử lý phân, nước tiểu, rác thải vật nuôi đúng phương pháp, hạn chế xả thải ra môi trường.
• Định kỳ tắm rửa, diệt ve, bọ chét cho thú cưng.
3. Chủ động phát hiện, xử lý sớm bệnh lây truyền
• Thường xuyên khám sức khỏe cho vật nuôi tại cơ sở thú y uy tín. Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như mất ăn, sốt, chảy dịch, đổi tính cách.
• Khi bị chó/mèo cắn, cào, cần rửa vết thương ngay bằng xà phòng/hóa chất diệt khuẩn, đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại.
• Bệnh nhân phát hiện các triệu chứng đường ruột, da liễu sau khi tiếp xúc thú cưng nên báo ngay cho bác sĩ.
4. Truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng
• Thường xuyên tuyên truyền về nguy cơ bệnh lây truyền qua thú cưng qua loa đài, trường học, mạng xã hội.
• Hướng dẫn người dân phương pháp nuôi, chăm sóc thú cưng, xử lý phân, phòng chống dịch bệnh tại nhà.
• Phối hợp đa ngành giữa ngành thú y - y tế - giáo dục và truyền thông trong phòng chống và giám sát dịch bệnh.onehealth+1
IV. Khuyến nghị chuyên môn uy tín
• Chỉ nên nuôi thú cưng đã được khám và xác nhận không mang mầm bệnh.
• Tiêm phòng định kỳ, giữ vệ sinh cá nhân, kiểm tra sức khỏe thú cưng thường xuyên, tuân thủ luật phòng chống dịch bệnh động vật.thuvienphapluat
• Khi có dấu hiệu dịch bệnh, liên hệ ngay với cơ sở thú y và y tế gần nhất để được tư vấn, không tự ý chữa trị hoặc bỏ qua các quy định an toàn sinh học.
________________________________________
Tóm lại: Chủ động tiêm phòng, giữ vệ sinh, hạn chế tiếp xúc không kiểm soát, đồng thời cập nhật kiến thức và phối hợp giám sát liên ngành chính là chìa khóa bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ bệnh truyền lây từ thú cưng ở Việt Nam.van.nongnghiepmoitruong+5
1. https://van.nongnghiepmoitruong.vn/vietnam-is-the-hotspot-for-zoonotic-disease-transmission-d380285.html
2. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352771422000301
3. https://petfair-vietnam.com/beware-of-pet-associated-zoonotic-infections/
4. https://www.ilri.org/news/identifying-priority-animal-and-zoonotic-diseases-northwest-vietnam-future-action
5. https://vietnamnews.vn/society/1652814/vn-strengthens-prevention-and-control-of-animal-transmitted-diseases.html
6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9171505/
7.https://vncdc.gov.vn/files/article_attachment/2015/3/endorsed-ares-final.pdf
8. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/japanese-encephalitis
9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4494318/
10. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4500695/
11. https://www.sciencedirect.com/science/article/am/pii/S2352771422000301
12. https://healthforanimals.org/resources/newsletter/articles/protecting-pet-owners-from-zoonoses/
13.https://onehealth.org.vn/upload/2132022%20-%20OHP%20Master%20Plan%20-%20English%20.pdf
14.https://onehealth.org.vn/upload/upload/National%20One%20Health%20Strategic%20Plan%20for%20Zoonotic%20Diseases_EN.pdf
15. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/EN/The-thao-Y-te/Circular-07-2016-TT-BNNPTNT-prevention-of-terrestrial-animal-disease-epidemic/527004/tieng-anh.aspx
16. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12202080/
17. https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2024.1490649/full
18. https://vietnamlawmagazine.vn/enhancing-legislation-and-ensuring-law-enforcement-for-zoonotic-disease-in-vietnam-72770.html
19. https://www.fao.org/vietnam/news/detail-events/en/c/1679336/
20. https://www.avma.org/resources-tools/one-health/zoonotic-diseases-and-pets
21. https://ir.vnulib.edu.vn/items/bb2a06b2-5457-448d-a0b8-9e129ca1de24
theo dõi