17/08/2018
Trabzon Gugullusu (Gugulli)
Konumuz olan Tepeli- Gugullu tavuk benzeri tavuklar, dünya üzerinde yoğunluklu olarak Ural-Altay bölgesinden başlayarak, Ukrayna, Kırım, Rusya, Gürcistan, Türkiye ve Balkanlar da görülmektedir. Trabzon’da enaz 4 nesildir-100 ila 150 yıldır- görülmekte ve bilinmektedir. Gugullu tavuk Türkiye’de hemen her bölgede görülmekle beraber en iyilerinin ve orjinallerinin Trabzon da olmasından ve ilk defa Trabzon’da ıslahı için çalışıldığından dolayı Trabzon gugullusu olarak tescillenecektir. Ayrıca Trabzon’da beslenen gugulluların dünya üzerinde diğer beslenenlerden belli başlı farklılıkları da vardır, bunları ilerleyen zamanlarda daha detaylı yazacağız. Türkiye’de bu tavuğa, gugulli-köy gugullusu(bu iki kullanım Trabzon da yaygındır)-papaklı(azeri kökenli bir kelimedir)- tepeli- tepeli köy tavuğu-çuçullu-çuçullu köy tavuğu-yörük tepelisi gibi isimler verilmektedir.
Bu süreçte yurtdışında beslenenler hakkında da bilgi-resim toparlamaya çalıştık ve şunu gördükki, yurtdışında yapılan yarışmalarda derece almış gugullular dahi, Trabzon’dakiler kadar kaliteli değil, bunla gurur duymaktayız, bu değerimizi gün yüzüne çıkarmak için özellikle son iki yıldır Trabzon dernek başkanımız Mehmet Er ve Demir Özdemir hocamızla gayret sarfetmekteyiz.
Trabzon gugullusu hakkında diğer yazılarımıza göre daha detaylı bilgiler aktarmak istiyoruz.
Trabzon Gugullusunun Standartları-Temel Evsafı:
Vucut Yapısı:
Trabzon gugullusu hafif dik duruşlu, kafa, boyun, gagası ince olmayan yada diğer bir ifadeyle iskelet yapısı kalın olan bir hayvandır. Kalçalı bir tavuk olmasının yanında önden göğüs kafesi de geniştir.Beli kalındır. Trabzon gugullusu kısa bacaklı ve uzun bacaklı olmak üzere iki çeşittir, uzun bacaklı-boylu olanlar biraz daha az kalçalıdır, kısa bacaklı olanlar daha kalçalıdır.
Gugul Yapısı:
Trabzon gugullusunda gugulun altında kemik veya et şeklinde bir çıkıntı olması gerekir, ki buna yöresel olarak “tas” denir. Bu çıkıntının içini cerrahi müdahale yapıp açtığınızda boynuz gibi yukarı çıkan beyin uzantısı olduğunu görürsünüz. Bu bölüm civcivken oldukça yumuşak ve hassas olduğu için darbelerden korunmalıdır, diğer civcivlerle kavga ettiğinde veya elinize almak isterken kafayı bir tarafa çarptığında bile hayvan ölebilmektedir. Zamanla civcivin kafasındaki tas tüyle kaplanır. İşte kafadaki bu çıkıntı ve onu kaplayan tüy, Gugulliye ismini veren “GUGUL”u meydana getirir. Bu tüyde-tepede dikkat edilmesi gereken en önemli şey, asla sarma,dönme, kıvrılma olmayıp geriye goğru düzgün şekilde gitmesi gerektiğidir. İki tane gugullu tavuktan birisinin gugulu küçük olup düzgün olsa, diğerinin gugulu büyük olup sarma-dönme olsa gugulu küçük ama düzgün olan daha üstündür.
Gugulla ilgili bilinmesi gereken diğer husus, horozların gugulunun tavuklara göre biraz daha dağınık olduğudur, horozun belinde kılıçlar çıkmaya başladığında gugulda da kılıçvari tüyler çıkar, bu pekçok tepeli tavuk cinslerinde görülen bir özelliktir. Buna rağmen yine de horozun gugulu fizanınki gibi de abartılı ve çok dağınık olmaz.
Ayak Yapısı:
Gugullularda ayak, iskelet yapısının kalınlığıyla doğru orantılı olarak kalındır, ayak rengi kesinlikle sarı ve tonlarıdır, orta asyadaki ve Trabzon’daki eski yetiştiriciler ve ustalar da bunu teyid etmektedirler. Diğer ayak renkleri, diğer tavuklarla, köy tavuklarıyla karışık beslendiği için ortaya çıkmıştır, köy tavuklarının ayakları farklı farklıdır çünkü standardı yoktur, köy tavuklarının ayakları her renk olur diye gugullunun ayak rengi her renk olur denemez, genetikle ilgilenen uzmanlarda bu bilgiyi teyid etmektedir, örneğin genetik olarak bir ırkta hem sarı hem siyah ayak olamaz, birisi kırmadır. Başka bir ayrıntı da ayak rengi ile gaga rengi de aynı olmalıdır.
Parmakların 5 tane olması, ayaklarda paça-tüy olması kesinlikle kabul edilmez.
Kuyruk Yapısı:
Gugullunun kuyruğu kesinlikle topuz veya çok kısa değildir. Kuyruk hafif diktir fakat denizli veya fizan gibi de olmaz.
Kafa-Göz-İbik Yapısı:
Gugullunun kafası yuvarlak ve güçlüdür, yüzü kırmızı renklidir, kulak lobu kırmızı olup hafif beyazlık kusur sayılmaz. Gaga uzun değildir, kalın ve orta uzunluktadır. Kafada gugul dışında başka hiçbir tüy olmaz, yanak-sakal olanlar kesinlikle kırmadır, kümeslerde karışık beslenen diğer tavuklardan geçme bir durumdur.
Gugullunun göz rengi sarı veya kırmızının tonlarıdır.
Gugullunun ibiği balta ibiktir, gül ibik olmaz.
Gugullularda Renk:
Trabzon Gugullusunun hemen her rengi bulunmaktadır, maalesef bu konuda bir standart yoktur. Ancak renklerle ilgili şu detay bilgiyi verebiliriz, eskiden trabzonluların bilmediği, görmediği yeni renkler kesinlikle kırmadır, yetiştiricilerin göze hoş geliyor diye renkgarenk hayvanları beslemesi normaldir ama bunların orijinal olmadığı da bilinmelidir. Eskiden bilinen renklere benzeyenler orijinal veya orjinale yakındır, denilebilir. Irk ıslahı bu renkler üzerinden yapılır.
Kilo-Yumurta Verimi:
Trabzon gugullusu eski köy tavuğudur, köylerde et ve yumurta verimi yüksek kombine bir ırk olduğu için beslenmiş, hastalıklara karşı dirençli olması da el üstünde tutulmasına sebep olmuştur. Yeni yumurtaya gelmiş bir gugullu ortalama 2 ila 2.5 kilo arası; yeni eşlemeye başlayan horoz da 2.5 ile 3 kilo arası olabilmektedir. Bu ağırlıklardan yarım kiloya kadar eksiklik görülmesi kabul edilebilir ama daha hafifleri tercih edilmez.
Gugullular nadir gosi düşmeleri-gurk olmaları sebebiyle yumurta verimleri de oldukça iyi olan bir türdür. Senelik ortalama 200 civarı yumurta yaparlar. Yumurtaya 6 veya 7 aylıkken başlarlar. Kışın kar altında dahi yumurtaya devam edebilirler.
Yumurtaları kremden açık kahverengiye doğru renk tonlarına sahip olabilir. Yumurtalar küçük olmayıp iri denilebilecek bir boyutta olur, ortalama 70 gramdır.
Trabzon Gugullusunun Olumlu ve Olumsuz Özellikleri:
Evvela olumlu yönlerinden bahsedelim: Gugulli yerli bir ırkımızdır, herşeyden öte milli değerimize sahip çıkmak adına beslenmesi, yetiştiricisi için bir ayrıcalıktır. Gugullular hastalıklara dayanıklı, 10 yaşına kadar hem tavuğundan hem horozundan verim alınabilen bir ırktır(bizim elimizde 10 yaşında horoz ve 10 yaşında tavuk olup, bunlardan bu yaşlarında dahi döl alabilmekteyiz). Köy tavuğu olduğu için yem ayırdetmez, olumsuz şartlara ayak uydurur, soğuktan çok etkilenmez. Eti ve yumurtası lezzetlidir. Kombine ırk olması yanında kafasındaki gugul-tepe de tavuğa görsellik de katmaktadır.
Olumsuz sayılabilecek yönleri: Gugulli, köy tavuğu olduğu için biraz hırçındır. Kafasındaki et özellikle yumurtaya gelene dek ufak çarpma ve darbelere karşı risk oluşturur, acemi genç horozlar acemi genç gugullu tavuğa bineceğim derken 6 aylık tavuğun bile ölmesine sebep olabilmektedir. Bazen tavuğun gugulu gözleri kısmen kapatabilir, bu durumda havadan saldıracak olan yırtıcı kuşlara veya karadan saldıracak köpek-çakal gibi hayvanlara karşı da oldukça çaresiz bir duruma düşebilmektedirler. Gugullu iri bir tavuk olduğu için çok yem tüketir. Horozların ibik biraz fazla sarktığı için, horozların görüntüsü tavuklara göre daha az sevilir, hatta bazı eski Trabzonlular, kümesindeki tavukları gugullu olsada horozlarını gugulsuz seçmektedirler, gugullu horozun ibiğininin verdiği görüntüyü pek sevmezler.
Son olarak bu tavuk yıllarca diğer ırklarla karışık olarak beslendiği için standardı oturmamıştır ve çok güzel gugullular dahi altlarından gelen civcivlerle sizlere sürprizler de yapabilmektedir , bu durumda en iyi yavrular seçilerek yolumuza devam etmekten başka çare yoktur.
Aşağıda eski gugullu renklerine sahip ve orjinale en yakın olduğunu düşündüğümüz tavuklarımızın resimlerini paylaşarak yazımızı sonlandırıyoruz. Milli değerlerimize sahip çıkmak adına verdiğimiz mücadelede bize destek olan dostlara da selam ve sevgilerimizi sunarız…
Murat Topal
