14/04/2026
👉🏻 Medical corner 🩺 🥼 TOPIC — 4 : การจัดการภาวะ Heatstroke
📝 จากบทความก่อนหน้า ทางชมรมวารสารได้พาทุกท่านไปทำความรู้จักกับภาวะ heatstroke ในมุมมองของเจ้าของสัตว์เลี้ยงไปแล้ว วันนี้เราจะพาไปทำความเข้าใจกับมุมมองของสัตวแพทย์ ในการรักษาและจัดการภาวะแทรกซ้อน 🥵🐶
การรักษาภาวะลมแดด โดย ผศ. น.สพ. อธิคม ชินอ่อน
การรักษาภาวะลมแดด (Heatstroke หรือ Severe Hyperthermia) ในทางสัตวแพทยศาสตร์ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินวิกฤตที่ต้องได้รับการจัดการอย่างเป็นระบบเพื่อลดอุณหภูมิร่างกายและป้องกันภาวะล้มเหลวของอวัยวะต่าง ๆ (multiple organ dysfunction syndrome: MODS) แนวทางการรักษาเชิงวิชาการสำหรับสัตวแพทย์ สรุปขั้นตอนสำคัญตามหลักการดังนี้
🌟 1. การลดอุณหภูมิร่างกายแบบฉุกเฉิน (Emergency Cooling)
เป้าหมายหลักคือการลดอุณหภูมิลงให้เร็วที่สุด แต่ต้องหยุดเมื่อถึงระดับที่ปลอดภัยเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากการลดอุณหภูมิร่างกายสัตว์ป่วยเร็วหรือมากเกินไปจนอุณหภูมิแกนกลางร่างกายลดลงต่ำกว่าปกติ มีหลักการดังนี้
👉🏻 อุณหภูมิเป้าหมาย (Target Temperature) ควรหยุดการลดอุณหภูมิภายนอกเมื่อวัดอุณหภูมิจากทวารหนักลดลงมาที่ 103°f เพื่อป้องกันภาวะอุณหภูมิต่ำเกินไป
ที่มา: Mazzaferro & Powell, 2010
👉🏻 การระบายความร้อนเชิงรุก (Active Cooling) โดยใช้น้ำอุณหภูมิห้อง ควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำแข็งเย็นจัดเนื่องจากจะทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดส่วนปลายหดตัวทำให้ลดการสูญเสียความร้อนและการเกิดอาการหนาวสั่นซึ่งสามารถร่วมกับการใช้พัดลมเป่าเพื่อเพิ่มการระเหย
🌟 2. การจัดการทางระบบไหลเวียนโลหิต (Fluid Therapy)
ภาวะ heatstroke มักมาพร้อมกับ hypovolemic shock และภาวะเลือดหนืดจากการขาดน้ำ ซึ่งสามารถจัดการได้โดย
👉🏻 ให้สารน้ำชนิด Crystalloids เริ่มต้นด้วย isotonic crystalloids เช่น LRS ในขนาด shock dose โดยแบ่งให้ เพื่อคงระดับความดันโลหิตและช่วยในการระบายความร้อนผ่านทางผิวหนัง
👉🏻 ให้สารน้ำชนิด Colloids อาจพิจารณาใช้ในกรณีที่มี hypoalbuminemia หรือต้องการเพิ่ม oncotic pressure เพื่อลดภาวะสมองบวม (cerebral edema)
ที่มา: Drobatz & Macintire, 2015
👉🏻 การเฝ้าติดตาม ควรทำการติดตามความดันโลหิตและความดันหลอดเลือดดำส่วนกลาง (CVP) เพื่อระวังภาวะ fluid overload โดยเฉพาะในรายที่มีความเสี่ยงต่อ pulmonary edema
🌟 3. การสนับสนุนระบบหายใจ (Respiratory Support)
👉🏻 การให้ออกซิเจน (Oxygen Therapy) สุนัขและแมวทุกตัวควรได้รับออกซิเจนเสริมไม่ว่าจะเป็น maskหรือ oxygen cage เนื่องจากมีความต้องการออกซิเจนในเนื้อเยื่อสูงขึ้น
👉🏻 การจัดการทางเดินหายใจ (Airway Management) หากมีการบวมของทางเดินหายใจส่วนต้น เช่นในพันธุ์หน้าสั้น อาจจำเป็นต้องทำการสอดท่อช่วยหายใจ หรือพิจารณาให้ยาสงบประสาทเพื่อลดความกระวนกระวาย
🌟 4. การจัดการภาวะแทรกซ้อน (Complications Management)
ภาวะ Heatstroke ส่งผลกระทบต่ออวัยวะทั่วร่างกาย สัตวแพทย์จำเป็นต้องเฝ้าระวังดังนี้
📌 ภาวะเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดกระจาย (Disseminated Intravascular Coagulation: DIC) ติดตามค่าการทดสอบเวลาโปรทรอมบิน (PT) และการทดสอบเวลาทรอมโบพลาสตินบางส่วน (PTT) และเกล็ดเลือดหากเกิดภาวะเลือดออกผิดปกติ อาจต้องให้พลาสมาแช่แข็งสด(FFP)
ที่มา: Bruchim et al., 2017
📌 ความสมบูรณ์ของระบบทางเดินอาหาร (Gastrointestinal Integrity) การขาดเลือดไปเลี้ยงลำไส้ (Splanchnic hypoperfusion) ทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายของแบคทีเรียเล็ดลอดผ่านผนังลำไส้ที่บกพร่อง เข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง กระแสเลือดหรืออวัยวะอื่นๆ ควรพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะกลุ่มขอบเขตการออกฤทธิ์กว้างและยากลุ่มรักษาและป้องกันแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก
📌 ไตวายเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury: AKI) ติดตามปริมาณปัสสาวะ (urine output: UOP) ให้ได้ตามเป้าหมาย > 1-2 ml/kg/hr หากพบภาวะภาวะปัสสาวะน้อย (oliguria) อาจต้องพิจารณาใช้ยาขับปัสสาวะหรือการฟอกไต
📌 การจัดการระบบประสาท (CNS Management) หากมีอาการทางประสาทหรือชักควรใช้ยาในกลุ่ม diazepam หรือ levetiracetam และพิจารณาให้ mannitol หากสงสัยว่ามีสมองบวม โดยต้องมั่นใจว่าสัตว์ไม่มีภาวะการขาดน้ำ
เอกสารอ้างอิง 📝
- Bruchim, Y., Kelmer, E., Cohen, A., Codner, C., Segev, G., & Aroch, I. (2017). Hemostatic abnormalities in dogs with naturally occurring heatstroke. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 27(3), 315-324.
- Drobatz, K. J., & Macintire, D. K. (2015). Heatstroke. In Small Animal Emergency and Critical Care Medicine(2nd ed., pp. 641-650). Wiley-Blackwell.
- Mazzaferro, E. M., & Powell, L. L. (2010). Heatstroke. In Silverstein, D. C., & Hopper, K. (Eds.), Small Animal Critical Care Medicine (pp. 713-716). Saunders Elsevier.
- Nelson, R. W., & Couto, C. G. (2019). Small Animal Internal Medicine (6th ed.). Elsevier Health Sciences.
#ชมรมวารสารสัตวแพทย์บางพระ #สัตวแพทย์บางพระ #สัตวแพทย์มทรตะวันออก #มทรตะวันออก #นักศึกษาสัตวแพทย์ #นศสพ
