29/10/2026
ผ่านพ้นไปแล้วอย่างสวยงามและยิ่งใหญ่กับงานสัมมนาวิชาการประจำปีจากบริษัท เบอริงเกอร์ อินเกลไฮม์ แอนิมอล เฮลท์(ประเทศไทย) จำกัด ที่จัดขึ้นภายใต้ชื่องาน "9 YEARS OF GOLD STANDARD CLINICAL CONFIDENCE ไว้ใจ 9 ปี ไปต่อด้วยกัน" ในวันที่ 9 กันยายน 2569 ณ โรงแรม Grande Centre Point Lumphini ยกระดับประสบการณ์ Gold Standard พร้อมพบกับโซลูชั่นการดูแลสุขภาพสัตว์เลี้ยงแบบครบวงจร และก้าวสู่มาตรฐานแห่งความเชื่อมั่นไปด้วยกัน
ภายในงานยังขนทัพวิทยากรชั้นนำผู้เชี่ยวชาญด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น ศาสตร์ด้านพฤติกรรม โรคในแมว วัคซีน โลหิตวิทยา ปรสิตในสุนัขและแมว เภสัชวิทยา โรคหัวใจ ตลอดจนโรคทางระบบประสาท มาร่วมอัปเดตความรู้ โดยไล่เรียงหัวข้อไปตามแต่ละช่วงวัยของสัตว์เลี้ยง ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยชรา จัดเต็ม 7 หัวข้อ ในหลากหลายแง่มุม ให้คุณหมอสามารถเรียนรู้ตลอดทั้งวัน โดยเราได้เจาะลึกไฮไลท์ในแต่ละเซสชั่นของการสัมมนา สำหรับคุณหมอผู้ร่วมงานที่อยากทบทวนหรือคุณหมอที่อาจพลาดงานครั้งนี้ไปให้สามารถติดตามเนื้อหาได้ที่นี่ ดังนี้
Early Behavior Foundation: AVSAB/WSAVA Behavior Guidelines โดย อ.ดร.น.สพ.ปรารมภ์ ศรีภวัศราคม
พัฒนาการด้านพฤติกรรมของสัตว์เลี้ยงมีช่วงเวลาที่สำคัญที่เปรียบเสมือนช่วงเวลาทองของการเรียนรู้ (socialization period) ในสุนัขอยู่ระหว่างอายุ 3-12 สัปดาห์ ส่วนในแมวจะอยู่ในช่วงอายุ 2-7 สัปดาห์ ช่วงเวลาเหล่านี้เป็นช่วงที่กลไกการตอบสนองต่อความกลัวยังทำงานได้
ไม่เต็มที่ จึงเป็นช่วงที่เหมาะสมที่สุดในการส่งเสริมให้สัตว์เลี้ยงเรียนรู้สิ่งใหม่ในเชิงบวก เช่น การเปิดโอกาสให้สัตว์เลี้ยงได้สัมผัสสิ่งแวดล้อมที่หลากหลาย และเรียนรู้การรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ ในทางกลับกัน หากสัตว์เลี้ยงขาดการเรียนรู้อย่างเหมาะสมในช่วงวัยนี้ การเผชิญกับสิ่งใหม่ ๆ
อาจก่อให้เกิดความกลัว การตอบสนองที่ไม่เหมาะสม การขาดทักษะทางสังคม ความเครียด และอาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว
พฤติกรรมที่เจ้าของมักเข้าใจผิดว่าน่าจะเป็นปัญหาในลูกสัตว์ เช่น การกัดแทะสิ่งของหรือการสำรวจสิ่งแวดล้อม แท้จริงแล้วมักเป็น "พฤติกรรมปกติ" ที่มีความสำคัญต่อพัฒนาการและการเรียนรู้ สัตวแพทย์ควรสร้างความเข้าใจให้เจ้าของว่าไม่ควรดุด่าหรือลงโทษเพื่อหยุดพฤติกรรมเหล่านี้ แต่ควรใช้การจัดการสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม เช่น เก็บสิ่งของที่ไม่ต้องการให้กัดแทะให้พ้นจากสัตว์เลี้ยง และจัดหาของเล่นที่เหมาะสมทดแทน สำหรับแนวทางการเลือกผู้ฝึกสัตว์เลี้ยง ควรเลือกผู้ที่ใช้หลักการฝึกแบบ positive reinforcement เป็นหลัก และหลีกเลี่ยงผู้ฝึกที่ใช้วิธีการบังคับ ข่มขู่ ใช้ความรุนแรง ดึงกระชากสายจูง หรือพยายามแสดงตนเป็นจ่าฝูง เนื่องจากวิธีการเหล่านี้ไม่เพียงสร้างความกลัวให้กับสัตว์เลี้ยง แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดปัญหาพฤติกรรมในอนาคตอีกด้วย
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือความเชื่อที่ว่าต้องรอให้ได้รับวัคซีนครบชุดก่อนจึงจะสามารถพาออกนอกบ้านได้ แนวคิดดังกล่าวอาจทำให้พลาดช่วงเวลาทองของการเรียนรู้ไปอย่างน่าเสียดาย ปัจจุบัน องค์กรวิชาชีพด้านสัตวแพทย์ เช่น AVSAB, WSAVA และ AAHA มีคำแนะนำสอดคล้องกันว่า การป้องกันโรคและการส่งเสริมพัฒนาการด้านพฤติกรรมสามารถดำเนินควบคู่กันได้ โดยเปิดโอกาสให้สัตว์เลี้ยงได้เข้าสังคมอย่างปลอดภัย (safe socialization opportunities) ผ่านการประเมินและบริหารจัดการความเสี่ยงที่เหมาะสม เช่น การเลือกคลาสฝึกเข้าสังคมที่มีมาตรฐานด้านความสะอาด สัตว์เลี้ยงได้รับการถ่ายพยาธิ ปราศจากปรสิต และได้รับวัคซีนเข็มแรกแล้ว กระบวนการดังกล่าวจะช่วยส่งเสริมความยืดหยุ่นทางอารมณ์ (building emotional resilience) ควบคู่ไปกับการลดความเสี่ยงของโรคติดเชื้อ (reducing infectious disease risk) อันเป็นรากฐานสำคัญของสุขภาพกายและสุขภาพใจที่ดีตลอดชีวิตของสัตว์เลี้ยง
Cat Friendly Handling & First Visit Experience: ISFM/AAFP Cat Friendly Practice Guidelines โดย รศ. สพ.ญ.ดร.ทัศนีย์ เจริญทรง และ รศ.สพ.ญ.ดร.พันพิชา สัตถาสาธุชนะ
ความเครียดจากการพาแมวมาโรงพยาบาลสัตว์ อาจมีความซับซ้อนมากกว่าความเครียดที่เกิดขึ้นในห้องตรวจ จาก “stressor stacking effect” ซึ่งหมายถึงความเครียดสะสมจากหลายเหตุการณ์ต่อเนื่องกัน ตั้งแต่การถูกจับใส่ตะกร้า การเดินทางที่มีเสียงและแรงสั่นสะเทือนจากรถ การเผชิญหน้ากับสัตว์หรือบุคคลที่ไม่คุ้นเคยภายในคลินิก จนกระทั่งถึงช่วงเวลาตรวจรักษา ความเครียดที่สะสมเหล่านี้อาจส่งผลให้แมวแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวหรือเกิดการตอบสนองทางอารมณ์อย่างรุนแรงได้ ดังนั้น การลดความเครียดตั้งแต่ก่อนออกจากบ้านจึงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ช่วยส่งเสริมสวัสดิภาพของแมวและทำให้การเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลสัตว์เป็นไปอย่างราบรื่นมากขึ้น
การจัดการความเครียดในแมว ครอบคลุม 3 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ Pre-visit preparation, Cat friendly clinic และ Cat friendly handling
เริ่มตั้งแต่การเลือกกระเป๋าใส่แมว ซึ่งควรเป็นชนิดที่สามารถเปิดฝาด้านบนได้ มีการระบายอากาศที่ดี และมีโครงสร้างแข็งแรง ไม่แนะนำให้ใช้กระเป๋าเป้แบบใสที่ทำให้แมวมองเห็นสิ่งแวดล้อมรอบตัวตลอดเวลา เนื่องจากอาจเพิ่มความรู้สึกไม่ปลอดภัย รวมถึงกระเป๋าผ้าที่มีโอกาสถูกกดทับหรือบีบอัดได้ง่าย นอกจากนี้ ควรฝึกให้แมวคุ้นเคยกับกระเป๋าโดยวางไว้ภายในบ้านเป็นประจำเสมือนเป็นส่วนหนึ่งของเฟอร์นิเจอร์ รวมถึงฝึกพาแมวเดินทางด้วยรถยนต์เป็นระยะ เพื่อให้เกิดความคุ้นชินกับการออกนอกบ้านและการเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลสัตว์ อย่างไรก็ตาม หากการปรับสภาพแวดล้อมและการฝึกพฤติกรรมยังไม่สามารถลดความเครียดได้อย่างเพียงพอ อาจพิจารณาให้ยาเพื่อช่วยลดความวิตกกังวลระหว่างการเดินทางและการเข้ารับการตรวจรักษา
การจับบังคับแมวที่เหมาะสมควรคำนึงถึงสวัสดิภาพสัตว์เป็นสำคัญ โดยหลีกเลี่ยงการฝืนใจหรือสร้างความเครียดให้แก่แมว ไม่ควรดึงหนังคอ เนื่องจากอาจกระตุ้นให้แมวเกิดความหวาดกลัวมากขึ้นและตอบโต้ด้วยความก้าวร้าว เช่น ข่วนหรือกัดได้ ผู้ปฏิบัติงานควรเข้าหาแมวอย่างนุ่มนวล โดยบริเวณที่แมวมักยอมรับการสัมผัส ได้แก่ บริเวณหน้าผากและสันจมูก หลีกเลี่ยงการสัมผัสบริเวณท้องและขา อย่างไรก็ตาม การตอบสนองต่อการจับบังคับอาจแตกต่างกันไปตามประสบการณ์และความชอบของแมวแต่ละตัว การใช้ผ้าช่วยจับบังคับเป็นอีกทางเลือกที่มีประสิทธิภาพ โดยสามารถประยุกต์ใช้เทคนิค Burrito wrap หรือ Scarf wrap technique ซึ่งช่วยจำกัดการเคลื่อนไหวของแมวได้อย่างปลอดภัยและโดยไม่เพิ่มความเครียดให้แก่แมว สำหรับการฉีดวัคซีน ควรจับบังคับในลักษณะที่เอื้อให้สามารถฉีดวัคซีนบริเวณปลายขาหรือหางได้ เพื่อเพิ่มความสะดวกในการจัดการรักษาหากเกิดภาวะ Feline Injection-Site Sarcoma (FISS)
Vaccine Protocol -WSAVA/VPAT Vaccination Guidelines (2024 update) โดย รศ.น.สพ.ดร.ธีรวุฒิ เนตรอำพันธ์
การทำวัคซีนไม่เพียงสร้างภูมิคุ้มกันให้สัตว์แต่ละตัว แต่ยังช่วยสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ (herd immunity) ที่ปกป้องประชากรสัตว์โดยรวม ปัจจัยสำคัญที่ต้องพิจารณาคือภูมิคุ้มกันที่ได้รับจากแม่ (maternally derived antibody; MDA) ซึ่งทำให้ช่วงที่สัตว์เสี่ยงต่อการติดเชื้อ (window of susceptibility) แตกต่างกันในแต่ละตัว การวางโปรแกรมวัคซีนจึงควรยึด "อายุ" ของสัตว์เป็นหลัก มากกว่าจำนวนเข็มที่ได้รับ
วัคซีนหลัก (core vaccine) เริ่มฉีดได้ตั้งแต่อายุ 6–8 สัปดาห์ และฉีดเข็มถัดไปทุก 3–4 สัปดาห์ (ทุก 2–3 สัปดาห์ในกลุ่มเสี่ยง) โดยเข็มสุดท้ายต้องฉีดเมื่ออายุไม่น้อยกว่า 16 สัปดาห์ (20 สัปดาห์ในกลุ่มเสี่ยง) จากนั้นควรฉีดกระตุ้น (revaccination) อีกครั้งที่อายุ 26 สัปดาห์ เพื่อให้มั่นใจว่าสัตว์สร้างภูมิคุ้มกันได้สำเร็จ จากนั้นจึงฉีดกระตุ้นซ้ำทุก 1–3 ปี ส่วนวัคซีนพิษสุนัขบ้าจะเริ่มฉีดช้ากว่า
วัคซีนหลักชนิดอื่น คือเริ่มที่อายุ 12 สัปดาห์ ฉีดเข็มถัดไปห่างกัน 2–4 สัปดาห์ ฉีดกระตุ้นอีกครั้งเมื่อครบ 1 ปี และฉีดกระตุ้นซ้ำทุกปี
วัคซีนหลักอีกกลุ่ม ได้แก่ วัคซีนโรคฉี่หนู (leptospirosis) ในสุนัข และวัคซีน feline leukemia virus (FeLV) ในแมว มีโปรแกรมที่แตกต่างออกไป คือเริ่มฉีดที่อายุ 8 สัปดาห์ จำนวน 2 เข็ม ห่างกัน 2–4 สัปดาห์ ฉีดกระตุ้นเมื่อครบ 1 ปีหลังเข็มสุดท้าย แล้วจึงฉีดกระตุ้นซ้ำทุกปี แม้วัคซีนโรคฉี่หนูอาจไม่ครอบคลุม Leptospira spp. ทุก serovar ที่พบในประเทศไทย แต่ยังสามารถช่วยลดอาการและลดการแพร่เชื้อ (shedding) ซึ่งสำคัญต่อการควบคุมโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน จึงยังคงแนะนำให้ฉีดในสุนัข ส่วนวัคซีน FeLV จัดเป็นวัคซีนหลักในแมวอายุน้อยกว่า 2 ปีและแมวโตที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง การฉีดวัคซีน FeLV ควรมีการตรวจคัดกรองโรคก่อนฉีดวัคซีน การฉีดวัคซีนชนิด vector vaccine สามารถช่วยลดโอกาสเกิด FeLV-associated disease ได้ถึง 79% แต่ยังมีโอกาสพบ persistent antigenemia ได้แม้ได้รับวัคซีนแล้ว
โปรแกรมวัคซีนทางเลือก (non-core vaccine) คล้ายกับวัคซีนโรคฉี่หนูและ FeLV คือเริ่มฉีดที่อายุ 8–9 สัปดาห์ จำนวน 2 เข็ม ห่างกัน 2–4 สัปดาห์ แล้วจึงฉีดกระตุ้นซ้ำทุกปี ส่วนวัคซีน feline infectious peritonitis (FIP) จัดเป็นวัคซีนที่ไม่แนะนำ (not recommended vaccine) เนื่องจากประสิทธิภาพในการป้องกันค่อนข้างต่ำ (ประมาณ ไม่เกิน 75%) และใช้ได้เฉพาะในแมวที่
ผลตรวจแอนติบอดีเป็นลบ (seronegative) เท่านั้น
สัตวแพทย์สามารถตรวจระดับแอนติบอดี (antibody titer) เพื่อประเมินความจำเป็นก่อนตัดสินใจฉีดวัคซีน โดยเฉพาะในสัตว์ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดผลไม่พึงประสงค์จากวัคซีน (vaccine-associated adverse events; VAEs)
ทั้งนี้ VAEs จำแนกออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่
Non-immunological VAE: เช่น vaccine failure หรือการกระตุ้นภูมิคุ้มกันไม่สำเร็จ ซึ่งอาจเกิดจากปัจจัยด้านตัวสัตว์ การจัดการวัคซีน หรือคุณภาพของวัคซีน
Immunological VAE: เป็นการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่ผิดปกติต่อวัคซีน มักเกิดจากส่วนประกอบอื่นที่ไม่ใช่แอนติเจนของวัคซีน (เช่น สารแขวนลอย สารกันเสีย สารคงตัว และ adjuvant) วัคซีนพิษสุนัขบ้ามีอัตราการเกิด VAEs สูงที่สุด ปัจจัยเสี่ยงในสุนัข ได้แก่ อายุน้อยกว่า 1 ปี สุนัขพันธุ์เล็ก (เช่น French Bulldog และ Chihuahua) และการฉีดวัคซีนหลายชนิด
พร้อมกันในการมาโรงพยาบาลครั้งเดียว อาการที่พบบ่อยในสุนัขคือหน้าบวมและผื่นแดง ส่วนในแมวมักพบอาการซึมและปฏิกิริยาเฉพาะที่ (local reaction) นอกจากนี้ควรระวัง feline injection site sarcoma (FISS) ซึ่งมีปัจจัยเสี่ยงจากการใช้วัคซีนที่มี adjuvant หรือการฉีดวัคซีนที่ยังเย็นจัด
ทุกครั้งที่ฉีดวัคซีน สัตวแพทย์ควรบันทึกชนิดวัคซีนและตำแหน่งที่ฉีดลงในสมุดประวัติวัคซีน
เพื่อใช้สืบหาสาเหตุหากพบความผิดปกติภายหลังการฉีด
Critical Care in Anemia & IMHA: What to Do and What to Avoid and Hidden Infections Behind Common Cases: What You Might Be Missing - New Parasiticide Publication Paper Update โดย ผศ.น.สพ. ภูดิท มณีสาย
เป็นภาวะสร้างความอันตรายต่อชีวิตที่มีอัตราการเสียชีวิตสูงถึง 20–80% ความรุนแรงของโรคไม่ได้เกิดจากการสูญเสียเม็ดเลือดแดงเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากหลายกระบวนการที่เกิดต่อเนื่องกัน ได้แก่ ภาวะ tissue hypoxia การมีระดับ bilirubin ที่สูงจากการสลายของเม็ดเลือดแดง ภาวะ hemoglobinemia ซึ่งอาจส่งผลต่อไต และเม็ดเลือดแดงที่ถูกเคลือบด้วยแอนติบอดีจับกลุ่มกัน (auto-agglutination) จนเกิดเป็น emboli อุดตันหลอดเลือด และ antigen-antibody complex ยังสามารถกระตุ้นให้เกิดการอักเสบ (เช่น vasculitis) ซึ่งส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญหลายระบบ
การวินิจฉัยควรประเมินหลักฐาน 3 ด้านร่วมกัน ได้แก่ การพบภาวะโลหิตจาง (anemia), การทำลายเม็ดเลือดแดง โดยระบบภูมิคุ้มกัน (immune-mediated destruction) และ การพบภาวะเม็ดเลือดแดงแตก (hemolysis)
ไม่ควรสรุปจากผลตรวจเพียงรายการเดียว เช่น พบ spherocytosis แล้วทำการวินิจฉัยว่าเป็น IMHA ทันที แต่ควรพิจารณาข้อมูลหลายส่วนประกอบกัน โดยต้องพบสัญญาณการทำลายเม็ดเลือดแดงโดยระบบภูมิคุ้มกัน (immune-mediated destruction) อย่างน้อย 2 อย่าง ได้แก่ การพบ spherocytosis (พบเฉพาะในสุนัข)
ผลการทดสอบ saline agglutination test (SAT) เป็นบวก และผลการทดสอบ direct antiglobulin test (DAT หรือ Coombs’ test) เป็นบวก รวมถึงพบหลักฐานของ hemolysis เช่น hyperbilirubinemia, hemoglobinemia, hemoglobinuria หรือการพบ ghost red blood cell เพื่อให้การวินิจฉัยแม่นยำยิ่งขึ้น
หากสงสัย IMHA สัตวแพทย์จำเป็นต้องมีการตรวจนับเกล็ดเลือดควบคู่ทุกครั้ง
เพื่อเฝ้าระวัง Evans syndrome ซึ่งเป็นภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันทำลายทั้งเม็ดเลือดแดง
และเกล็ดเลือด โดยมักพบปริมาณเกล็ดเลือดต่ำกว่า 30,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร (cells/µL)
นอกจากนี้ควรระวัง ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือด (thromboembolic disease)
ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลักในสัตว์ป่วย IMHA สูงถึง 30–80%
การประเมินความรุนแรงเพื่อพยากรณ์โรค IMHA ในสุนัข สามารถใช้ canine hemolytic anemia objective score (CHAOS) หรือ American Society of Anesthesiologists (ASA) classification
สำหรับการจัดการในภาวะวิกฤต ควรแนะนำให้เจ้าของนำสัตว์พักรักษาในโรงพยาบาลอย่างน้อย 3–5 วันเพื่อดูแลอย่างใกล้ชิด สัตวแพทย์ควรประเมินภาวะออกซิเจน ความต้องการสารน้ำและผลิตภัณฑ์เลือด แล้วให้การเสริมอย่างเหมาะสม ร่วมกับการใช้ยา โดยยาหลักคือยากดภูมิคุ้มกัน (immunosuppressant) เช่น glucocorticoid หรือพิจารณาใช้ยาทางเลือกลำดับที่สอง (second-line drugs) เช่น cyclosporine, mycophenolate mofetil, azathioprine, leflunomide หรือ immunoglobulin เข้าทางหลอดเลือดดำ เมื่อมีอาการรุนแรงถึงแก่ชีวิตหรือสัตว์มีการตอบสนองต่อยากดภูมิคุ้มกันได้ไม่ดี แนะนำให้เริ่มให้ยาป้องกันการเกิดลิ่มเลือด (thromboprophylaxis)
ในสุนัขที่เป็น IMHA ทุกตัว (ยกเว้นรายที่มีปริมาณเกล็ดเลือดน้อยกว่า 30,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร (cells/µL)) ควบคู่กับการรักษาแบบประคับประคอง เช่น การจัดการโภชนาการ ยาต้านอาเจียนและยาป้องกันกระเพาะ ร่วมกับการให้ยาปฏิชีวนะแบบมุ่งเป้า (targeted antimicrobials)
หลังการรักษา ควรตรวจเลือดซ้ำเป็นระยะ (serial blood tests) เช่น PCV/Hct, SAT และ blood smear รวมถึง serum biochemistry และการเพาะเชื้อจากปัสสาวะ (urine culture) ทุก 3 เดือนระหว่างได้รับยากดภูมิคุ้มกัน เพื่อตรวจหาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่ไม่แสดงอาการ ตลอดจนตรวจหาภาวะอื่นร่วมด้วยเสมอ แล้วจึงปรับแผนการรักษาตามผลการตรวจที่พบ สัญญาณที่บ่งชี้ว่าการพยากรณ์โรคไม่ดี ได้แก่ severe thrombocytopenia, bilirubin สูงกว่า 5 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (mg/dL) , hypoalbuminemia, ALT สูง, PCV ต่ำ และการไม่มี regenerative response ที่เหมาะสม
ผู้บรรยายได้เน้นย้ำสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงในการจัดการ IMHA ได้แก่ การลดขนาดยาเร็วเกินไป การละเลยการป้องกันลิ่มเลือด การไม่ให้ยาป้องกันกระเพาะ และ การมองข้ามสาเหตุต้นตอ เช่น การติดเชื้อ ยา และมะเร็งบางชนิด การให้วัคซีนในระหว่างช่วงที่กำลังรักษา (ยกเว้นในแมว สามารถทำวัคซีน FeLV หลังจากการรักษา) การใช้ยาบางกลุ่มที่กระตุ้นให้เกิด IMHA และความเครียดหรือ
การออกกำลังกายหนัก นอกจากนี้ควรระวังการติดเชื้อแม้ตรวจไม่พบ
และควรมีการป้องกันปรสิตอย่างสม่ำเสมอ เนื่องจากเชื้อที่เหนี่ยวนำให้เกิด IMHA มักมีปรสิตเป็นพาหะ อีกทั้งปรสิตยังเป็นประเด็นด้าน One Health ที่อาจส่งผลถึงมนุษย์อีกด้วย ซึ่งในปัจจุบันยากำจัดปรสิตที่ได้รับความนิยม คือยากลุ่ม isoxazolines เป็นยากำจัดปรสิตภายนอกที่มีใช้ในสุนัขและแมว ปัจจุบันมีทั้งรูปแบบยาเดี่ยวและแบบผสมร่วมกับยากลุ่มอื่น ซึ่งช่วยให้ครอบคลุมปรสิตได้หลายชนิดมากขึ้น
Safe Drug Use in Critical Patients: What to Use and What to Avoid โดย ผศ.สพ.ญ.ดร.นิภัทรา สวนไพรินทร์
การใช้ยาในสัตว์ป่วยภาวะวิกฤตจำเป็นต้องตระหนักว่าสรีรวิทยาทางร่างกายมีความแตกต่างไปจากสัตว์ปกติอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้เภสัชจลนศาสตร์ (pharmacokinetics; PK) ของยาเปลี่ยนแปลงไปทั้งในด้านการดูดซึม (absorption) การกระจายตัว(distribution) การเมตาบอลิซึม (metabolism) และการกำจัดยา (elimination) ดังนั้นการพิจารณาเลือกชนิดยา ขนาดยาวิธีการให้ยา และการติดตามผลการรักษา จึงต้องอาศัยการประเมินสภาวะของสัตว์ป่วยแต่ละรายอย่างรอบคอบ
ในสัตว์ป่วยโรคไต ภาวะ uremia อาจส่งผลให้การเคลื่อนไหวของทางเดินอาหารลดลงหรือเกิดภาวะ ileusส่งผลรบกวนต่อการดูดซึมยา นอกจากนี้ ภาวะ uremia ยังส่งผลต่อการจับตัวของยากับโปรตีนในพลาสมาโดยเฉพาะอัลบูมิน ทำให้สัดส่วนของ free drug ในกระแสเลือดเพิ่มขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดพิษจากยาได้ โดยเฉพาะยาที่มีการจับกับโปรตีนสูงหรือยาที่ถูกกำจัดออกทางไตเป็นหลัก
สำหรับสัตว์ป่วยโรคตับ การเปลี่ยนแปลงทางเภสัชจลนศาสตร์มีความซับซ้อน เนื่องจากตับมีบทบาทสำคัญทั้งในการสร้างโปรตีนในพลาสมา การเมตาบอลิซึมของยา และการกำจัดยา หากตับมีความผิดปกติอาจส่งผลให้ระดับยาในกระแสเลือดสูงกว่าที่คาดการณ์ไว้ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยาได้
สัตว์ป่วยที่มีระบบหัวใจและหลอดเลือดที่ผิดปกติ โดยเฉพาะภาวะที่มีการไหลเวียนเลือดลดลง อาจส่งผลต่อการนำส่งยาไปยังอวัยวะเป้าหมาย รวมถึงการไหลเวียนเลือดผ่านตับและไตลดลง ส่งผลให้การเมตาบอลิซึมและการกำจัดยาลดลง จึงทำให้การคาดการณ์ระดับยาทางคลินิกทำได้ยากขึ้น และจำเป็นต้องมีการประเมินสัตว์ป่วยอย่างต่อเนื่อง
โดยสรุป การใช้ยาในสัตว์ป่วยภาวะวิกฤตไม่สามารถอาศัยหลักการเช่นเดียวกับสัตว์ปกติได้เสมอไป การประเมินการทำงานของอวัยวะ การติดตามการตอบสนองต่อการรักษา และการปรับแผนการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง ถือเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยของการรักษาในสัตว์ป่วยกลุ่มนี้
Cardio-Renal-Metabolic Syndrome: From Human to Veterinary Medicine โดย รศ. สพ.ญ. ดร.สิริลักษณ์ สุรเชษฐพงษ์
ปัจจุบันแนวคิด Cardio-Renal-Metabolic Syndrome (CRMS) ได้รับความสนใจอย่างมากในทางการแพทย์ โดยชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างโรคหัวใจ โรคไต และความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม ได้แก่ โรคอ้วน โรคเบาหวาน และภาวะไขมันในเลือดสูง ซึ่งล้วนมีพยาธิกำเนิดที่สัมพันธ์กันและส่งผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ในเวชศาสตร์สัตว์ แนวคิดดังกล่าวช่วยให้สัตวแพทย์มองโรคเหล่านี้อย่างเป็นองค์รวมมากขึ้น เนื่องจากความผิดปกติของระบบหนึ่งสามารถเร่งให้เกิดความเสื่อมของอีกระบบหนึ่งได้ผ่านกลไกต่าง ๆ เช่น การกระตุ้นระบบ Renin-Angiotensin-Aldosterone System (RAAS) การเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือด และภาวะอักเสบเรื้อรังในสัตว์ป่วยที่มีภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมกับโรคไตเรื้อรัง การรักษาจำเป็นต้องคำนึงถึงความสมดุลระหว่าง
การควบคุมภาวะคั่งน้ำและการคงไว้ซึ่งการไหลเวียนเลือดไปยังไตอย่างเหมาะสม การใช้ยาขับปัสสาวะจึงควรอยู่ในขนาดต่ำที่สุดที่สามารถควบคุมอาการได้ และควรมีการติดตามสถานะสมดุลของเหลวของร่างกายอย่างใกล้ชิด เพื่อให้ผู้ป่วยอยู่ในภาวะ euvolemia และ euhydration ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อผลลัพธ์ของการรักษาในระยะยาว
นอกจากนี้ ภาวะความดันโลหิตสูงในสัตว์เลี้ยงมักเป็นผลสืบเนื่องจากโรคระบบอื่นมากกว่าเป็นโรคปฐมภูมิ โดยในสุนัขพบความเกี่ยวข้องกับโรคไต โรคคุชชิ่ง และโรคเบาหวาน ขณะที่ในแมวมักสัมพันธ์กับโรคไต และโรคไทรอยด์ฮอร์โมนสูง ดังนั้น การตรวจวัดความดันโลหิตจึงควรเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินสัตว์ป่วยกลุ่มเสี่ยง เพื่อป้องกันการเกิดความเสียหายต่ออวัยวะเป้าหมาย (target organ damage) และช่วยให้สามารถเริ่มการรักษาได้อย่างทันท่วงที
ภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนสูง(Hyperthyroidism) ในแมวพบว่ามักมีความสัมพันธ์กับความผิดปกติของกล้ามเนื้อหัวใจและความดันโลหิตสูง ดังนั้นจึงควรตรวจโรคหัวใจร่วมกับวัดความดันโลหิตอย่างสม่ำเสมอ อย่างไรก็ตาม ความผิดปกติของหัวใจสามารถดีขึ้นได้ภายหลังการควบคุมภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนสูงอย่างเหมาะสมโดยเฉพาะในกรณีที่ยังไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างหัวใจอย่างถาวร
ในด้านโรคทางเมตาบอลิซึม อย่างโรคอ้วนมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างหัวใจ โดยเฉพาะการหนาตัวของผนังหัวใจ ซึ่งอาจฟื้นฟูได้หลังการลดน้ำหนักขณะที่โรคเบาหวาน แม้อาจไม่ก่อให้เกิดความผิดปกติทางโครงสร้างของหัวใจ อย่างชัดเจนในระยะแรก แต่สามารถส่งผลต่อการคลายตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ รวมถึงกระตุ้นการเกิดพังผืดและการเสื่อมของกล้ามเนื้อหัวใจในระยะยาวได้ ดังนั้นหากตรวจพบโรคเบาหวาน ควรทำการรักษาให้เร็วที่สุดเพื่อหลีกเลี่ยงความผิดปกติของหัวใจที่อาจเกิดขึ้นตามมา นอกจากนี้ภาวะไขมันในเลือดสูงยังเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะไขมันพอกตับ ตับอ่อนอักเสบ รอยโรคที่ตา และภาวะหลอดเลือดแข็งตัว (atherosclerosis) ดังนั้นการตรวจพบและจัดการโรคทางเมตาบอลิซึมตั้งแต่ระยะแรกจึงเป็นสิ่งสำคัญในการลดผลกระทบต่ออวัยวะอื่นในระยะยาว
Redefining Canine Seizure Care: From ER Stabilization to Long-Term Management Guidelines โดย ผศ. น.สพ. ศิราม สุวรรณวิภัช
ปัจจุบัน แนวทางการจัดการภาวะชักในทางสัตวแพทย์อ้างอิงจาก 2 องค์กรหลัก ได้แก่ IVETF (2015) และ ACVIM (2024) โดยแบ่งรูปแบบการชักออกเป็นหลายประเภท เช่น status epilepticus (SE) หมายถึงการชักต่อเนื่องยาวนานกว่า 5 นาที หรือชักซ้ำหลายครั้งโดยไม่มีช่วงที่ฟื้นกลับมาปกติระหว่างครั้ง และภาวะ cluster seizures (CS) หมายถึงการชักตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป
ภายใน 24 ชั่วโมง โดยมีช่วงที่ฟื้นกลับมาเป็นปกติระหว่างครั้ง
ตามแนวทางของ ACVIM ได้แบ่งระยะของการชักแบบ SE ออกเป็น 4 ระยะ ได้แก่
1. Early SE (0-10 นาที) เป็นระยะเริ่มต้นที่การใช้ยากลุ่ม benzodiazepines มีประสิทธิภาพสูงสุด และถือเป็น first-line drug เช่น midazolam แบบ intranasal (IN) หรือ intravenous (IV)
2. Established SE (10-30 นาที) ประสิทธิภาพของ benzodiazepines เริ่มลดลง จึงต้องพิจารณาเริ่มยาระงับชักกลุ่ม second-line drug เช่น levetiracetam, phenobarbital หรือ fosphenytoin โดยอาจพิจารณาเริ่มให้ยากลุ่มนี้พร้อมกับ first-line drug หากสัตว์
มีอาการรุนแรง
3. Refractory SE (>30 นาที) จำเป็นต้องใช้กลุ่มยาสลบ โดยการเพิ่มระดับยาควรทำเป็นขั้นตอน เริ่มจากการใช้ ketamine (ร่วมกับ dexmedetomidine หรือไม่ก็ได้) ถัดมาให้ propofol ในรูปแบบ IV bolus ร่วมกับการหยดต่อเนื่อง (CRI) หากยังไม่เพียงพอให้พิจารณาใช้ยากลุ่ม barbiturates (pentobarbital หรือ thiopental) และลำดับสุดท้ายคือการใช้ยาสลบชนิดสูดดม (inhalational anesthesia) ทั้งนี้ ในทุกขั้นตอนต้องเฝ้าระวังและจัดการภาวะแทรกซ้อนจากการใช้ยาควบคู่ไปด้วย
4. Super-Refractory SE (>24 ชั่วโมง) เป็นภาวะชักยืดเยื้อรุนแรงที่ต้องใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน และมีพยากรณ์โรคที่ค่อนข้างแย่
ในส่วนของการจัดการภาวะชักในระยะยาว ข้อแนะนำจาก IVETF (2015) ระบุเกณฑ์การเริ่มใช้ยาระงับชักแบบกินเมื่อพบข้อใดข้อหนึ่ง ดังนี้ 1) เคยเกิด status epilepticus หรือ cluster seizures แม้เพียงครั้งเดียว 2) มีอาการชัก 2 ครั้งขึ้นไปภายใน 6 เดือน หรือ 3) ตรวจพบรอยโรคโครงสร้างสมอง (structural cause) หรือสุนัขมีอาการหลังชัก (post-ictal signs) รุนแรงยืดเยื้อ โดยยาระงับชักที่เลือกใช้เป็น first-line drug ได้แก่ phenobarbital และ imepitoin ส่วน potassium bromide, levetiracetam และ zonisamide จัดเป็นยาร่วมหรือทางเลือกเสริม ข้อควรระวังสำคัญคือ phenobarbital มีฤทธิ์เหนี่ยวนำเอนไซม์ตับ ทำให้ระดับ levetiracetam และ zonisamide ในเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ จึงต้องอาศัยการตรวจติดตามระดับยาในเลือดร่วมด้วย
การประเมินภาวะ "ปลอดชัก" (seizure freedom) ตามเกณฑ์ "Rule of Three" ของ IVETF นิยามว่า สัตว์ป่วยจะต้องไม่มีอาการชักเป็นเวลาอย่างน้อย 3 เท่าของช่วงเวลายาวที่สุดระหว่างการชักก่อนเริ่มรักษา หรือไม่น้อยกว่า 12 เดือน (ยึดตามระยะเวลาที่นานกว่า) อย่างไรก็ดี ในการปรับแผนการรักษาควรบันทึกและพิจารณาอาการ การใช้ยา และปัจจัยกระตุ้นอย่างต่อเนื่อง โดยปรับแผนให้เหมาะกับคุณภาพชีวิตของสัตว์ป่วยและเจ้าของ
โดยสรุป หลักการสำคัญของการดูแลสุนัขที่มีภาวะชักคือ 1) รักษาให้ตรงตามระยะของโรค โดยเลือกชนิดและวิธีการให้ยาที่สอดคล้องกับระยะเวลาการชัก 2) รักษาเชิงรุก โดยเริ่มการรักษาให้เร็วที่สุดเพื่อยับยั้งการเปลี่ยนสภาพของตัวรับประสาท และ 3) จัดการภาวะชักอย่างต่อเนื่อง โดยจัดการภาวะแทรกซ้อนและกำจัดสาเหตุควบคู่ไปกับการวางแผนควบคุมการชักในระยะยาวของสัตว์ป่วย
และไม่เพียงสาระความรู้เท่านั้นที่คุณหมอได้รับ ภายในงานยังจัดเต็มกิจกรรมต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการทำยาดม DIY ให้คุณหมอสามารถเลือกกลิ่นที่ชอบที่ใช่ด้วยตัวเอง กิจกรรมบูธถ่ายภาพ กิจกรรมแชะ&แชร์ นอกจากนี้ยังมีบูธอาหารสุดพิเศษจากร้าน Katsu Midori และ After You ให้คุณหมอสามารถเพลินเพลินได้ภายหลังจบเซสชั่นสัมมนา ในช่วง Dinner session เรียกได้ว่าเป็นช่วงเวลาผ่อนคลายของคุณหมออย่างเต็มรูปแบบ ด้วยเวทีของดีเจอ้อย นภาพร เติมไฟพร้อมเสริมความแข็งแรงให้หัวใจคุณหมอ ในหัวข้อ “สร้างภูมิคุ้มใจ ก้าวต่อไปไม่มีหมดไฟ” ตามต่อช่วง Opening Remarks & 9 Years of Gold Standard Portfolio Celebration และปิดท้ายด้วย
เสียงเพลงจาก Tattoo Colour ที่สร้างความสนุกและเพลิดเพลินให้กับคุณหมอจนจบงาน
เรียกได้ว่าเป็นการสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับวงการงานสัมมนาสำหรับสัตวแพทย์ไทย สมกับการฉลองครบ 9 ปี 19 ล้านการป้องกันปรสิตแบบครบจริง ของบริษัท เบอริงเกอร์ อินเกลไฮม์ แอนิมอล เฮลท์ (ประเทศไทย) จำกัด ที่เป็นหนึ่งในฟันเฟืองที่สร้าง Gold Standard ให้กับวงการสัตวแพทย์ไทย คุณหมอสามารถแอดไลน์ เพื่อติดตามข่าวสารและกิจกรรมต่างๆ รวมถึงยังสามารถสะสมความรู้ได้ตลอดปี พร้อมรับ CE อย่างต่อเนื่อง ได้ที่ช่องทางhttps://animalhealthhub.in.th/
อ่านบทความบนเว็บไซต์และโหลด PDF ได้ที่ : https://readvpn.com/article/detail/2668
