13/11/2023
Tym razem nie o mnie, a o samych zwierzętach🐾. A właściwie o ich uczuciach💓. Postaram się odpowiedzieć na niezwykle ciekawe pytanie. Brzmi ono:
Czy zwierzęta mogą współczuć❔
Ostatnie dekady przyniosły wiele odkryć dotyczących zdolności poznawczych zwierząt. Pisanie o zwierzęcych emocjach często jednak spotyka się zarzutami antropomorfizacji zwierząt, a nawet ich bambizacji. Czy zatem możemy sądzić, że zwierzęta, przynajmniej niektóre, mogą odczuwać podobne nam emocje☝️?
Owszem – przekonuje, znawca głowonogów, David Scheel, biolog z Alaska Pacific University. Badacz podkreśla, że każde doświadczane przez nas uczucie, nawet to z pozoru zarezerwowane dla ludzi, zbudowane jest na pierwotnych instynktach właściwych dla wielu gatunków. Musimy jednak na tzw. uczucia spojrzeć z nieco innej perspektywy – jako wewnętrzne stany zmuszające do określonych działań. Jak jednak wygląda kwestia inteligencji emocjonalnej u niektórych zwierząt, utożsamiana m.in. ze zdolnością do empatii? Oto kilka ciekawych przykładów ze świata zwierząt🐾, które rzucają światło na to zagadnienie.
🔸Dorosłe szczury pomagają uwolnić się z pułapki przedstawicielom swoich grup (młode osobniki pomagają wszystkim).
🔸Niektóre kruki pocieszają osobniki, które poniosły porażkę w starciach z innymi przedstawicielami stada. Podobnie zachowania częste są u szympansów.
🔸Konie są w stanie rozpoznawać emocje na podstawie zdjęć pysków innych koni (a nawet ludzi!) i je zapamiętywać🐴.
🔸Wśród słoni częste jest wspieranie przez grupę słonicy, która utraciła młode.
🔸Kapucynki reagują złością na nierówne nagradzanie innych małpek przez opiekuna.
🔸Szympansy opiekują się nie tylko sierotami, co jest uzasadnione ewolucyjnie, ale też starszymi osobnikami.
🔸Grinwaldy krótkopłetwe oraz orki przeżywają żałobę, ciągnąc za sobą martwe cielęta.
🔸Psy są w stanie wyrazić (jeśli mają ku temu narzędzia) troskę o właściciela, innego psa🐕, a nawet… współlokatora kota🐈⬛!
Powyższe przykłady empatii, a przynajmniej część z nich, nie sposób w prosty sposób wpisać w ewolucyjne strategie przetrwania i reprodukcji. Innym przykładem inteligencji emocjonalnej u zwierząt jest... ich poczucie humoru. Oto kilka dowodów typowo anegdotycznych.
🔸Szympansy, które w ośrodkach uczone są reagowania na naturalne niebezpieczeństwa, odpowiadają agresją i strachem na widok człowiek w masce pantery. Po zdjęciu przez niego przebrania… zanoszą się śmiechem.
🔸W ZOO w Niemczech pewien szympans zachęcał do zabawy swojego ojca, ciągnąc go za włosy. Ten reagował na to bardzo sceptycznie. Po jakimś czasie prowodyr zrezygnował i zmęczony położył się na legowisku. Kilka minut później niespodziewanie zaniósł się śmiechem – prawdopodobnie na wspomnienie niedawnego żartu!
🔸Jeśli jako przejaw inteligencji emocjonalnej przyjąć skłonność do złośliwości, wyjątkowo rozwinięte pod tym względem są psy. Autorka książki Jak Stella nauczyła się mówić, Christina Hunger, logopedka z Chicago, nauczyła swoją suczkę wyrażać potrzeby za pomocą specjalnej tablicy. Naciskając na odpowiednie przyciski, takie jak “tak”, “nie”, “woda”, “na dwór” czy “kocham cię”, zwierzę mogło wyraźnie określać swoje oczekiwania i odczucia. Gdy pewnego razu zajęta kobiet odmówiła Stelli zabawy, ta, wyraźnie rozdrażniona, zakomunikowała jej “kocham cię”... “nie”.
Pisząc o empatii u zwierząt należy zachować pewną powściągliwość i nie wystrzegać się pułapki antropomorfizacji. Trzeba pamiętać, że niektóre zachowania, które uważamy za empatyczne czy altruistyczne, mogą stanowić element sztuki przetrwania. Nikt przecież nie mówi np. o empatii w odniesieniu do mrówek, które wzajemnie sobie pomagają. Niemniej – naukowcy badają sieci neuronalne zwierząt, które odpowiadają za dane emocje i na tej podstawie snują analogie do nas. Na Uniwersytecie Wiedeńskim odkryto np., że bodźce związane z poczuciem przywiązania aktywują te same rejony mózgu u ludzi i psów.
Bibliografia:
Yudhijit Bhattacharjee, O czym myślą [w:] “National Geographic” 12/2022, s. 78-103.
Ludwika Tomala, Empatia wśród zwierząt: Jak zwierzęta przekazują sobie emocje? https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C33641%2Cempatia-wsrod-zwierzat-jak-zwierzeta-przekazuja-sobie-emocje.html
