11/11/2025
Czosnek (Allium sativum) znamy go jako ludzkość od wieków. Obecnie ratuje nas smakiem, bywało też tak, że jego zdolności antyseptyczne ratowały nas dosłownie przed śmiercią w skutek nadkażeń ran czy zatruć. Dzieje się tak dzięki allicynom, czyli siarkoorganicznym związkom chemicznym, powstającym po uszkodzeniu tkanek rośliny, która broni się tym przed zjedzeniem. Allicyny są więc można powiedzieć, truciznom, odstraszającą napastnika i dającą ochronę uszkodzonym tkankom. Należy pamiętać, że zdolności antyseptyczne allicyn zawartych w czosnku (i innych roślinach z tej rodziny) to zdolności do zabijania patogenów, przez niszczenie ich ścian komórkowych oraz zakłócanie ich funkcjonowania. Dlaczego o tym przypominam? Ponieważ substancje czynne nie wybierają -kto wróg a kto swój-, niszczą również komórki i bakterie pożyteczne dla bardziej złożonych organizmów jakimi są ludzie, psy, konie czy ptaki...
Toksyczne związki wyizolowane z czosnku:
2-propylenowy tiosiarczan sodu,
bis-2-propylenowy trójsiarczek,
bis-2-propylenowy czterosiarczek,
bis-2-propylenowy pięciosiarczek
bis-2-propylenowy tiosulfonian
oraz szereg estrów zawierających siarki
Dlaczego jest to szkodliwe dla większości zwierząt pozaludzkich? Ponieważ mają zmniejszoną zawartość katalazy. Jest to enzym o antyoksydacyjnym (antyutleniającym) działaniu w komórkach. Niższa jego ilość oraz aktywność może powodować, że organizm gorzej radzi sobie z substancjami o silnym działaniu utleniającym. Np u psów ilość ta jest DZIESIĘCIOKROTNIE niższa niż u ludzi.
W 2005 roku opisano szkodliwe skutki stosowania czosnku u koni, które doprowadziło do anemii hemolitycznej już w dawce dziennej >0,2 g/kg masy ciała. Podobne działanie czosnku udokumentowano u kóz i u owiec.
Wg istniejących badań z zakresu, szkodliwy mechanizm działania związków siarczkowych, na który chciałabym dzisiaj szczególnie zwrócić uwage, polega na hemolizie (rozpadnie czerwonych krwinek) oksydacyjnej (utleniania). Podczas niej uszkodzeniu ulega błona lipidowa erytrocytów (czerwonych krwinek), a następnie dochodzi do oksydacyjnej denaturacji hemoglobiny (białka w czerwonych krwinkach). Prowadzi to do wytworzenia się ciałek Heinza (grudki zdenaturalizowanej hemoglobiny) oraz ekscentrocytów (krwinki w których doszło do zmagazynowania hemoglobiny w jednym miejscu). W wyniku działania utleniającego, hemoglobina przekształca się w methemoglobinę, formę która NIE JEST JUŻ ZDOLNA DO TRANSPORTU TLENU. Konsekwencją tej przemiany jest anemia hemolityczna z powstawaniem ciałek Heinza, hemoglobinuria (stan, w którym wolna hemoglobina pojawia się w moczu, będący wynikiem nadmiernego rozpadu krwinek czerwonych), methemoglobinemia, a także wzrost stężenia bilirubiny w surowicy krwi (więc i zażółceń skóry, oczu).
Jak to się przekłada na ptaki?
Pomimo rzadkiego wykrywania ciałek Heinza u pacjentów ptasich, wyniki sekcji jednej z badanych konur (Aratinga weddelli) wykazały, że nadal występuje erytrofagocytoza śledziony- proces, w którym komórki układu odpornościowego, takie jak makrofagi, pochłaniają i rozkładają czerwone krwinki.
Dodatkowo mimo iż żółtaczka i zwiększone stężenie bilirubiny całkowitej są częste u ssaków, to ptaki w większości nie posiadają enzymu reduktazy biliwerdyny, który przekształca biliwerdynę w bilirubinę, dlatego żółtaczka praktycznie nie występuje.
Na domiar złego u ptasich pacjentów hemoglobina sama w sobie (a raczej jej obecność poza komórkami krwi) może powdować choroby takie jak martwica cewek nerkowych.
Hemoliza czerwonych krwinek powoduje też ciężką martwicę wątroby czy wysięk osierdziowy.
Nic tylko pchać w ptaki czosnek i jego przetwory.
Oczywiście kupując produkty typu "suplement" kupujecie drogą homeoterapie. Leczenie olejem i wodą. W wypadku leków przeznaczonych do stosowania u innych grup zwierząt, w tym ludzi lub używając surowego czosnku, ryzykujecie zabiciem ptaków.
Istnieje wiele bezpieczniejszych sposobów na wspomaganie walki ptaka z patogenami, a najlepszym jest profilaktyka. Czystość w ich otoczeniu, regularne badanie u lekarza specjalisty oraz zdrowa dieta i enrichment.
https://www.researchgate.net/profile/Teresa-Lightfoot/publication/5447060_Pet_Bird_Toxicity_and_Related_Environmental_Concerns/links/5a5a3e1ca6fdcc3bfb5f5bb1/Pet-Bird-Toxicity-and-Related-Environmental-Concerns.pdf
https://bioone.org/journals/journal-of-avian-medicine-and-surgery/volume-18/issue-3/2002-030/Hemoglobinuric-Nephrosis-and-Hepatosplenic-Erythrophagocytosis-in-a-Dusky-headed-Conure/10.1647/2002-030.short
https://www.czytelniamedyczna.pl/3539,przeciwdrobnoustrojowe-dzialanie-czosnku-allium-sativum-l.html
Bonus- istnieje praca nt praktyki odstraszania ptaków od plantacji ryżu- ekstraktem czosnku, skuteczna, ciekawe czemu ;) https://talenta.usu.ac.id/InJAR/article/view/3947
Nakamura K., Watanabe M., Sawai-Tanimoto S., Ikeda T. 1998. A low catalase activity in dog erythrocytes is due to a very low content of catalase protein despite having a normal specific activity. The International Journal of Biochemistry & Cell Biology, 30, 7, 823–831.
Salgado B., Monteiro L., Rocha N. 2011. Allium species poisoning in dogs and cats. The Journal of Venomous Animals and Toxins including Tropical Diseases, 17, 4–11.
