15/08/2026
“Bago Tayo Sumuko, Isang Byahe Muna”
Anim na taon.
Sa anim na taon, natutunan kong basahin ang katahimikan ni Migs. May tahimik na masaya — yung nakapatong ang paa niya sa hita ko habang tinatapos namin ang isang series na wala namang gustong matapos. At may tahimik na hindi na. Yung dalawang tao sa iisang k**a, parehong nakatalikod, parehong bukas ang cellphone, parehong nagpapanggap na tulog.
Ganoon kami noong Marso.
Hindi kami nag-away. Iyon ang pinak**asakit. Walang sigawan, walang nabasag na plato, walang “may iba ka na ba.” Isang araw na lang, napansin kong “kain na” na lang ang pinak**ahabang usapan namin sa maghapon. Anniversary namin, nag-send siya ng sticker. Tapos overtime. Seen ko rin naman siya minsan — hindi dahil galit ako, kundi dahil wala na akong maisip na sagot.
Parang bangka na hindi mo namalayang natanggal na pala sa lubid. Hindi ka lumayo. Inanod ka lang.
Isang gabi, nag-usap kami nang matino. Ang pinag-usapan namin, kung paano maghihiwalay nang hindi nagkakasakitan.
“Baka kailangan lang natin ng space,” sabi niya.
“Migs,” sabi ko, “anim na taon. Puro na tayong space. Oras na ang wala.”
Kinabukasan, may inasikaso ako sa NorthStar Commercial Building sa Bantug Norte. Papalabas na sana ako nang matigilan ako sa isang poster: Lakbayan Travel and Tours — The Grandest Travel Fair Sale. Sunset. Eroplano. Mga presyong hindi ko inakalang kaya pala.
Pumasok ako — hindi dahil may plano ako, kundi dahil ayokong umuwi.
“Good afternoon po! Ako po si Laura,” bati ng consultant. “Para saan po ang byahe natin, ma’am?”
Muntik ko nang sabihin: para sa closure.
“Ewan ko po,” sabi ko sa halip. Nanginginig ang boses ko at hiyang-hiya ako. “Baka pamamaalam. Baka hindi.”
Hindi siya natawa. Hindi rin siya naawa — yun ang gusto ko. Umupo lang siya nang maayos, tapos sinabi niya ang isang bagay na dala-dala ko pa rin hanggang ngayon.
“Ma’am, hindi po ako marriage counselor. Pero alam ko po ito: sa El Nido, may mga lugar na walang signal. Walang overtime. Walang seen. Kayong dalawa lang po, at ang tubig.”
Tinuro niya ang El Nido, 4D3N, all-in — airfare, hotel, transfers, tours. ₱14,888 kada tao. Tiningnan ko ang wallet ko sa isip.
“Mataas po ba?” tanong ko.
“May lay-away po tayo,” sabi niya. “Hulugan ngayon, byahe kapag ready. Hindi po kailangang isang bagsakan ang pagsagip sa isang bagay na mahalaga.”
Dalawang buwan akong naghulog nang hindi niya alam.
Noong gabi bago ang flight, hindi ko inabot kay Migs ang usapan tungkol sa paghihiwalay. Inabot ko ang itineraryo — nakaprint, may pangalan naming dalawa, magkatabi ang seat.
Tumingin siya sa papel. Tapos sa akin. Tapos sa papel ulit.
“Anong ibig sabihin nito?”
“Bago tayo sumuko,” sabi ko, “isang byahe muna.”
Hindi siya sumagot. Pero kinabukasan, alas-tres ng madaling araw, siya ang nagbuhat ng bag ko papunta sa van.
Hindi agad naging maganda. Ang unang araw, parang dalawang katrabaho kami sa isang team building — magalang, maingat, magkalayo kahit magkatabi. Kumain kami nang tahimik. Nag-picture kami dahil kailangan, hindi dahil gusto.
Nagbago ang lahat sa bangka.
Pangalawang araw, island hopping. Papasok kami sa Big Lagoon, at biglang naging luntiang salamin ang tubig sa pagitan ng mga bangin. Tumahimik ang buong bangka. Hindi yung tahimik na hindi na — yung tahimik na parang may narinig kang panalangin.
Pagbaba ko, madulas ang bato. Kinuha niya ang k**ay ko.
At hindi niya binitawan.
Anim na buwan naming hindi nagawa ang ganoon sa sariling sala namin, tapos sa gitna ng dagat, parang wala lang.
Sa Las Cabanas, habang naglalaho ang araw sa likod ng mga isla, doon siya nagsalita.
“Takot ako,” sabi niya. Nakatingin sa tubig, hindi sa akin. “Nakita ko yung tatay ko na walang naiuwi kahit kailan. Kaya sinagad ko ang trabaho. Akala ko, yun ang pagmamahal — yung magbanat ng buto hanggang sa mawala ka na sa bahay. Hindi ko namalayang pinapalayo na pala kita habang pinaghihirapan kita.”
Umiyak ako nang pangit sa harap ng mga turista at wala akong pakialam.
“Akala ko nagsawa ka na sa akin,” sabi ko.
“Hindi,” sabi niya. “Napagod lang ako, at nadala ko sa’yo.”
Hindi kami nagbago sa El Nido. Hindi ganoon kasimple.
Naalala lang namin kung sino kami. Naalala kong mahilig siyang mangutya ng menu. Naalala niyang matakaw ako sa mangga. Nagkwentuhan kami hanggang alas-dos, tungkol sa mga bagay na walang kinalaman sa bills — mga pangarap, mga kabaliwan, mga bagay na dati naming pinagpaplanuhan noong wala pa kaming kahit ano.
Sa huling gabi, nagtanong siya kung anong petsa ang uwi.
“Bakit?”
“Kasi gusto ko nang mag-book ulit.”
Nasa ref namin ngayon ang susunod na itineraryo. May bilog na petsa. May hulugan uling tahimik — pero ngayon, dalawa na kaming nagbabayad.
May mga relasyon na hindi kailangang ayusin.
Minsan, kailangan lang ilabas sa bahay.
Kayo? Baka hindi therapy ang kailangan niyo. Baka boarding pass.
Lakbayan Travel and Tours × Philippine Explorer
Ground Floor, NorthStar Commercial Building, Bantug Norte, Cabanatuan City
All-in packages mula ₱12,888 · Abroad mula USD 399 · Lay-away: hulugan ngayon, byahe kapag ready
Laura 0938-250-9012 · Maxinne 0945-340-6822 · Maureen 0930-165-0946
