https://t.me/drgalataa, https://t.me/DrofVetMed, https://whatsapp.com/channel/0029VbCAyXTHwXbJRBHs3I37

Dr. Galataa, DVM, Oromia, hararghe, Hirna (2026)

13/05/2026

KAROORA YKN FOORMULAA NYAATA LUKKUU KILLEE 1,000f QOPHEESSUU.

Lukkuun killee buustu (Layers) takka guyyaatti avereejiidhaan nyaata graama 110 hanga 120 ni nyaatti. Kanaafuu, lukkuu 1,000f guyyaatti nyaata kilogiraama 110 hanga 120 qopheessuun dirqama. Akkaataa madaallii saayinsii keessatti kanaan dura eerame (Energy, Protein, Calcium) irratti hundaa'uun herrega isaa armaan gaditti haa ilaallu.

Qopheessaan: Dr. Galataa, DVM

1️⃣. NYAATA LUKKUU 1,000f BARBAACHISU (GUYYAA 1f)
Guyyaa tokkoof kilogiraama 120 (kuntaala 1 fi kiiloo 20kg) yoo makuu barbaanne, madaalliin isaa akka armaan gadii kana ta'a:

⚡️Madda Annisaa (Energy)
Baay'ina (%); 60%, Kilogiraamaan (kg); (72 kg)
Madda Inni Irraa Argamu: Boqqolloon, Bishingaa ykn Garbuu.
⚡️Madda Prootiinii (Protein)
Baay'ina (%); 20%, Kilogiraamaan (kg); (24 kg)
Soyaabiinii, Nug cake ykn Fish meal.
⚡️Madda Kaalsiyeemii (Calcium)
Baay'ina (%); 10%, Kilogiraamaan (kg); (12 kg)
Madda Inni Irraa Argamu: Limestone, Qola Killee, Bone meal
⚡️Hambaa (Fiber).
Baay'ina (%); 7%, Kilogiraamaan (kg); (8.4 kg)
Madda Inni Irraa Argamu: hambaa ykn qoshola qamadii (Wheat bran).
⚡️Premix & Soogidda
Baay'ina (%); 3%, Kilogiraamaan (kg); (3.6 kg)
Madda Inni Irraa Argamu: Salt (0.5kg) + Layers Premix (3.1kg).
#️⃣Waliigala
100%(120 kg)

2️⃣. KAROORA TORBEEDHAA (TORBEE 1F)
Nyaata lukkuu 1,000 torbeedhaaf (Guyyaa 7f) makuu yoo barbaaddan, waliigala kilogiraama 840 (kuntaala 8 fi walakkaa jechuu kiiloo 10kg hir'uu)😳 isin barbaachisa.
Makuun isaa akkas ta'a:
🔸️Boqqolloon (Energy): 504 kg
🔸️Soyaabiinii/Nug cake (Protein): 168 kg
🔸️Kaalsiyeemii (Limestone/Shells): 84 kg
🔸️hambaa ykn qoshola qamadii (Wheat bran): 59 kg
🔸️Premix, Amino Acids & Salt: 25 kg
Hub: Aminoo asidii dabalataa akka Methionine fi Lysine makuun oomisha killee guddina isaa dabala.

3️⃣. AKKAATAA MAKUU SIRRII (Mixing Procedure)
Nyaata makuun ogummaa barbaada. Yoo sirriitti walitti hin makamne, lukkuun tokko prootiinii qofa, isheen biraa ammoo kaalsiyeemii qofa nyaachuu dandeessi. Makiinsa nyaataa irratti bal'inaan sagantaa Itti aanutti isiniifin qopheessa.
⚡️Tooftaa "Micro-Mixing": Duraan dursee qoriichota hamma xiqqaatitti (Premix, Salt, Amino acids) hamma boqqolloon muraasa waliin bakka qofatti sirriitti makaa.
⚡️Tooftaa "Layering": Meeshaa itti maknu keessatti jalatti boqqolloon, itti aansuun prootiinii, achii booda isa xiqqaatti makuun (micro-mix) irratti naquun gadi jala oofanii makuu.

4️⃣. QULQULLINA SOORATAA: RAGAALEE SAAYINSAAWAA
⚡️"Fungal Contamination": Boqqolloon ykn bishingaan nyaataf qophaa'u tortoraa ykn raammoon kan nyaatame ta'uu hin qabu. Kun "Aflatoxin" jedhamuun beekama, kan lukkuu ajjeesuu danda'u.
⚡️Size of Particles (Guddina Ija Midhaanii): Nyaatichi baay'ee daakamuu (powder) hin qabu. Akka ija midhaanii (cracked/gritty) yoo ta'e, lukkuun akka salphaatti nyaatti, bulleessittis.

5️⃣. TOOFTAA BAASII HIR'ISUU (COST REDUCTION)
Horsiisa lukkuu 1,000 keessatti baasiin nyaataa ol-ka'aa dha.
⚡️Substitutes: Yoo boqqolloon gatiin isaa qaala'e, bishingaa hanga %30-50 itti makuu ni danda'ama.
⚡️Home-grown Protein: Soyaabiinii ykn Nuugii mataa keessanii yoo oomishtan baasii keessan %40n hir'isa.
⚡️Dhiyeessii Kaalsiyeemii: Qola killee (eggshells) manatti hafu hunda daakaatii nyaata keessatti makaa. Kun limestone bituuf maallaqa baasamu isiniif qusata.

⚠️GORSA OGEESSAA (VETERINARY ADVICE)
🔹️Mirkaneessuu: Nyaata maktan guyyaa hunda qulqullina isaa ilaalaa. Foolii badaa ykn bifa jijjiirame yoo qabaate hin kenninaa.
🔹️Bishaan: Lukkuun 1,000 guyyaatti avereejiidhaan bishaan litira 200-250 dhuguu qabu. Nyaata gaarii qofa laachuun oomisha killee hin fidu, bishaan quubsaan jiraachuu qaba.
🔹️Hordoffii: Yoo lukkuun killee buustu (Lay rate) hangi killee buusuu ishee %80 yoo gadi bu'e, madaallii nyaataa lukkuu keessanii irra deebiin ilaaluu ykn ogeessa fayyaa qunnamuu.

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

Yaada, Gaafii fi Odeeffannoo dabalataaf
📞: 092 185 9393

Https://t.me/drgalataa

WhatsApp group:
https://chat.whatsapp.com/KDj3cL5rWc7IdaKYsIJ3pl?mode=gi_t

11/05/2026

HORSIISA LUKKUU KA'UMSA XIQQAAN EEGALUUN GARA PIROOJEKTII GUDDAATTI CE'UUN MAAL MAAL HAMMATA?

Horsiisi lukkuu damee qonnaa keessatti galii ariifataa fi amansiisaa fiduu danda'u dha. Horsiisa lukkuu eegaluuf ka'umsa maallaqaa guddaa qabaachuun dirqama miti. Wanti hunda caalaa isin barbaachisu karoora qulqulluu, beekumsa saayinsaawaa fi tooftaa hordoffii sirrii dha. Sababni isaas Maallaqa xiqqaan eegalanii gara pirojeektii guddaatti ce'uun ogummaa fi hordoffii saayinsaawaa gaafata waan ta'eef.

Qopheessaan: Dr. Galataa, DVM

1️⃣. XIQQAAN EEGALUU (The Power of Small Scale)
Namoonni lukkuu 5–20nin eegalan madda galii isaanii keessatti kisaaraa (risk) xiqqaan muuxannoo guddaa gabbifatu.
#️⃣FAAYIDAAN ISAA:
Rakkoolee dhibee fi hanqina nyaataa irraa uumaman dhuunfaan hordofuuf isin gargaara.
Lukkuun baay'inaan iddoo tokkotti yoo walitti qabaman dhibeen akka salphaatti daddarba. Xiqqaan eegaluun dhiphuu (stress) lukkuulee hir'isuun oomish*tummaa isiniif dabala.

2️⃣. MANA LUKKUU (Poultry Housing) FI HAALA QILLEENSAA
Manni lukkuu qabeenya jiruun ijaarama, garuu ulaagaalee armaan gadii guutuu qaba:
⚡️Qilleensa Gahaa Galchuu (Ventilation): Mana lukkuu keessa fooliin Ammonia yoo jiraate, ujummoo qilleensaa lukkuu madeessa. Kun ammoo dhibee "Chronic Respiratory Disease (CRD)" fida. Lukkuun gaasii Ammonia qulqulleessuuf qilleensa gahaa barbaadu.
⚡️Teempireechara: Lukkuun cuucii ta'an ho'a, lukkuun gurguddaan ammoo qilleensa qabbanawaa barbaadu. Mana keessatti dandeettii ho'a dabalanii fi hir'isan uumuun dhibee "Heat Stress" jedhamu ittisuuf gargaara. Hoo'i akka malee ol ka'e; Dhiphuu (stress) fi wal-nyaachuu (cannibalism) fida.
Mana lukkuu yoo ijaartan karaa aduun baatuu fi seentuun (East-West) ijaaruun, sa'aatii aduun cimaa ta'etti keessi mana lukkuu akka hin hoo'ine taasisa.
⚡️Ittisa Diinaa: Bineensota akka hantuutaa, adurree fi ilbisoota ijaan mul'atan irraa kan ittisu ta'uu qaba.

3️⃣. FILANNOO SANYII (Breed Selection)
Sanyiin isin filattan kaayyoo keessan (killee ykn foon) fi haala qilleensa naannoo keessanii irratti hunda'uun qaba:
⚡️Sanyii Naannoo (Indigenous): Dhibee dandamachuu irratti jabaa dha, garuu oomishni isaanii xiqqaa dha.
⚡️Sanyii Fooyya'an (Improved Breeds): Sanyiin akka Sasso, Bovans Brown fi Kuroiler jiran lukkuu naannoo fakkaatanii, garuu foonii fi killee baay'ee oomishu.
⚡️Sanyii Killee (Leghorn types): Killee qofaaf yoo ta'e sanyiiwwan kana filachuun bu'a qabeessa.

4️⃣. NYAATAA (Poultry Nutrition) fi MAALLAQA
Baasii horsiisa lukkuu keessaa %60-%70 kan ta'u nyaata tahuun beekamaa dha.
⚡️Madda Prootiinii: Ka'umsa xiqqaan yoo eegaltan, midhaan naannoo jiru (boqqolloon, garbuu) fi raammoo (maggots) kallaattii saayinsaawaan qopheessuun baasii hir'isuun ni danda'ama.
Lukkuun killee buustu Calcium gahaa yoo hin arganne killee ishee qola lallafaa qabdu buusti, kun ammoo kisaaraa fida. Killee jabaa fi fayyaalessaaf hanqina "Calcium" fi "Vitamin D3" eeguun dirqama.

5️⃣. BISHAAN QULQULLUU FI FAYYAA
Bishaan jireenya lukkuutiif murteessaa dha.
Lukkuun takka bishaan qulqulluu hin taane yoo dhugde dhibee Coccidiosis jedhamuun (garaa kaasaa dhiigaa) qabamti.
⚡️Qulqullina (Hygiene): Iddoo bishaanii fi nyaataa guyyaa guyyaan qulqulleessuun baasii qoriichaa 80% hir'isa.

6️⃣. KAROORA FAYYAA (Vaccination & Biosecurity)
Beekumsa bu'uuraa dhibee lukkuulee irratti qabaachuun dirqama.
⚡️Tallaallii: Dhibee akka Newcastle Disease fi Gumboro duraan dursinee tallaalchiisuun dirqama. Dhibeen kun yoo gale lukkuu guutumatti 100% fixuu danda'a.
⚡️Ittisa (Biosecurity): Namni argate hundi gara mana lukkuu keessan akka hin galle gochuun dhibee daddarbu ittisuuf tooftaa tokkoffaa dha.

7️⃣. GABAA FI KAROORA DALDALAA
Killeen ykn foon lukkuu guyyaa hunda ni barbaadama. Garuu:
⚡️Gabaa Duraa: Lukkuun killee buusuu eegaluun dura eenyuun akka gurgurtan (hoteelota, dukanoota naannoo) quunnamtii uumuun kisaaraa oomisha kuufamee hir'isa.
⚡️Qulqullina: Killee qulqulluu fi guddina gaarii qabu dhiyeessuun amanamummaa gabaa dachaadhaan dabala.

Horsiisi lukkuu injinarii fi qabeenya guddaa miti, "Hordoffii fi Jaalala" beeyladaa gaafata. Maallaqa xiqqaa harkatti qabdaniin har'a lukkuu 5 bituun yoo eegaltan, waggaa tokko keessatti gara 500tti guddachuu dandeessu.

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

Yaada, Gaafii fi Odeeffannoo dabalataaf
📞: 092 185 9393

Https://t.me/drgalataa

WhatsApp group:
https://chat.whatsapp.com/KDj3cL5rWc7IdaKYsIJ3pl?mode=gi_t

06/05/2026

Waa'ee horsiisaatin wal qabatee maal maal baruu barbaaddu? Horsiisa kam irratti isiniif haa xiyyeeffannu?

Jidduu kana horsiisa lukkuu irratti wap duraa duubaan bal'inaan isiniif hojjechuun keenya ni yaadatama. Ammaas fedhii heddumina sagalee keessaniin isiniif hojjechudhaaf qophiidha. Yaada keessan nuun gaha.

04/05/2026

HUBANNOO GUUTUU HORSIISA RE'EE KUTAA 2FFAA

Obsaan dubbisaa!
Dhiheenya kana torbee lamaaf irra deddeebiin baay'inaan waa'ee horsiisa lukkuu irratti isiniif hojjechaa turuun keenya ni yaadatama har'a garuu mata duree qabiyyee keenyaa gara horsiisa re'ee tti as deebineerra. Yoo maxxansi har'a kun isinitti tole itti fufna ykn jijjiiraat deemna deebna waan ta'eef yaada keessanis nuuf kaa'a.

Akkuma beekamu Horsiisni re'ee madda qabeenyaa fi nyaataa akkasumas carraa hojii bal'aa kan uumu tahuun isaa beekama. Horsiisni re'ee kun akka malee kan irratti hin beekamne fi xiyyeeffannoo keenya kan hin argatin tahuun isaas beekamaadha. Akka qorannoowwan fayyaa beeyladaa addunyaa (OIE fi FAO) agarsiisanitti, re'een madda pirootinii qulqulluu fi madda galii ariifachiisaadha. Milkaa'ina kanaaf immoo hordoffii saayinsaawaa fi bulchiinsa gaarii barbaada. Akkuma kana dura maxxansa dabre keessatti “ HUBANNOO FURDISA RE'EE (GOAT FATTENING GUIDE)” jechuun isiniif ibsinetti ammas waan gaafas isiniif hin tuqin qabannee dhufne. Dubbisa fi hubannoo gaarii jenne.

Qopheessaan: Dr. Galataa, DVM

1️⃣. FILANNOO SANYIIFI TEEKNIKA HORSIISAA
Horsiisa bu'a qabeessaaf filannoon sanyii hundee tahuu dagachuu qabnu. Oromiyaan qabeenya beeyladaa bal'aa kan qabdu yoo ta'u, keessattuu sanyiilee re'ee dandeettii dandamannaa naannoo fi oomishtummaa gaarii qaban qabdi. Sanyiilee horsiisaaf mijawoo ta'an keessaa isaan gurguddoon kanneen armaan gadiiti:
⚡️. RE'EE ARSII (ARSII GOAT)
Sanyiin kun sanyiilee re'ee Itiyoophiyaa keessatti baay'inaan beekaman keessaa tokkodha.
Iddoo Itti Argaman: Godina Arsii, Arsii Lixaa, Baalee fi qarqara naannoo Booranaa.
Amala Isaanii: Kanneen dandeettii qilleensa diilallaa'aa (highlands) dandamachuu qabanidha.
Faayidaa Horsiisaa:
Foon fi annan isaaniitiif ni barbaadamu.
Gogaan isaanii qulqullina olaanaa qaba.

⚡️. RE'EE BOORANAA (Long-eared Somali/Boran Goat)
Sanyiin kun sanyiilee gurguddoo fooniif filataman keessaa tokkodha.
Iddoo Itti Argaman: Godina Booranaa fi naannoo Gujii.
Amala Isaanii: Qaama gurguddaa, gurra dheeraa fi halluu adii baay'inaan qabu. Akkasumas, naannoo gammoojjii fi hongee dandamachuu irratti cimoodha.
Faayidaa Horsiisaa:
Foon: Ariitiin waan guddataniif gabaa fooniitiif baay'ee mijatoodha.
Annan: Re'eonni kun annan gaarii ni kennu.

⚡️. RE'EE HARARGEE (HARARGHE HIGHLAND GOAT)
Sanyiin kun gabaa biyya alaa (keessattuu biyyota Arabaa) biratti baay'ee jaallatamadha.
Iddoo Itti Argaman: Godina Harargee Bahaa fi Dhihaa.
Amala Isaanii: Qaama giddu-galeessa kan qaban yoo ta'u, foon isaanii urgaa fi mi'aa addaa qaba jedhamee amanama.
Faayidaa Horsiisaa:
Gabaa foonii (export) keessatti dorgomaa cimaadha.
Jimaa ykn caatii (Khat) fi haftee nyaataa naannoo sanaa nyaatanii guddachuu danda'u.

⚡️. RE'EE GUJII (GUJII GOAT)
Sanyiin kun dhiyeenya kana akka sanyii addaatti kan adda bahedha.
Iddoo Itti Argaman: Godina Gujii fi Gujii Lixaa.
Amala Isaanii: Qaamaan jajjaboo fi dandeettii dhukkuba dandamachuu qabu.
Faayidaa Horsiisaa: Horsiisa fooniitiif baay'ee mijatoodha.

⚡️. RE'EE LAABA SHAWAA (CENTRAL HIGHLAND GOAT)
Iddoo Itti Argaman: Godina Shoowaa Kaabaa fi naannoo sulula Abbayyaa.
Amala Isaanii: Sanyii gaaraa waan ta'aniif bakka jallina qabu irratti sirriitti socho'u.
Faayidaa: Foon fi gogaa qulqulluu argachuuf gargaaru.

2️⃣. SOORATA FI SIRNA HORDOFFII NYAATAA
Akka qorannoowwan "Nutritional Ecology of the Ruminant" jedhanitti, re'een beeylada filatee sooratudha (selective browsers).
⚡️Madda Pirootinii: Jiddu-galeessaan re'een guyyaatti 12%-14% pirootinii soorata ishee keessaa argachuu qabdi. Margoonni (legumes) akka Alfalfa fi Desmodium madda gaariidha.
⚡️Madda Inerjii: Nyaata dabalataa (concentrates) akka Boqqolloo, Garbuu, Bishingaa fi Qamadii (wheat bran) dandeettii dhalumsaafi oomisha aannanii ni dabala.
⚡️Albuudota (Minerals): Re'ee keessatti hanqinni 'Copper' fi 'Zinc' guddinaa fi dhalumsa irratti rakkoo uuma. Kanaaf, dhagaa ashaboo (mineral blocks) yeroo hunda dhiyeessuun dirqama.

3️⃣. SIRNA HORMAATAA FI FILANNOO HORMAATAA
⚡️Kormaa Hormaataa Filachuuf:
Qaamni isaa kan guddite, cidhaan (testicles) lamaan isaanii guddina wal-qixa qabanii fi kan gadi bu'an ta'uu qabu.
Dandeettii fageenya irra deemuufi fedhii wal-qunnamtii saalaa (libido) qabaachuu qaba.
⚡️Dhaltuu Hormaataa Filachuuf:
Kan muchi ishee kan sirriitti guddite, siilgafi aannan gahaa kennitu ta'uu qabdi.
Waggaa lama keessatti yoo xiqqaate si'a sadii ykn waggaatti si'a tokko kan dhaltu, lakkoofsa ilmoo (twining rate) sadii ykn lama kan dhaluu dandeessu filachuun bu'aa fi baasii ni qitteessa.

4️⃣. FAYYAA FI ITTISA DHIBEE
⚡️Kolaasuu (Castration): Kormaa hormaataaf hin barbaadamne torban 2-4 gidduutti kolaasuun guddina foonii ariifachiisa, akkasumas kormaa keessatti wal-loluu ni hir'isa.
⚡️Talaalchiisuu (Vaccination): Dhibeewwan akka PPR, CCPP fi Goat Pox irraa ittisuuf sagantaa talaallii ogeessaan durfamu hordofuu.
⚡️Maxxantoota (Parasites): Maxxantoota keessoo (rammoolee garaa) fi alaa (shilmiifi kkf) to'achuuf qoricha yeroo isaa eeggate kennuun (Deworming) murteessaadha.

5️⃣. HUBANNOO TEEKNIKAA DABALATAA
⚡️To'annoo Iddoo (Housing): Bakki jireenya re'ee qulqulluu, qilleensa gahaa qabuufi jiidha irraa bilisa ta'uu qaba. Jiidha (Dampness) dhibee sombaa (Pneumonia) fida.
⚡️Hojiirra Oolmaa Teeknoolojii: Yeroo ammaa biyyoota dhufeenya qaban keessatti "Artificial Insemination (AI)" re'ee irratti hojiirra oolaa jira. Kunis sanyii beekamaa addunyaa irra jiru (fkn: Boer goat) fiduuf carraadha.

Qabeenyi keessan haa baay'atu!

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

Yaada, Gaafii fi Odeeffannoo dabalataaf
📞: 092 185 9393

Https://t.me/drgalataa

WhatsApp group:
https://chat.whatsapp.com/KDj3cL5rWc7IdaKYsIJ3pl?mode=gi_t

02/05/2026

GOSOOTA LUKKUU KAMII FI KAMTU GUYYAA GUYYAAN KILLEE BUUSA?

Galmi keessan daldala killeen (egg production) irraa galii dhaabbataa fi gahaa argachuu yoo ta'e, filannoon gosa lukkuu (breed selection) bu'uura milkaa'ina keessaniiti. Lukkuun hundi dandeettii killeen buusuu wal-qixaa hin qaban.
Gosoota lukkuu 5 kanneen addunyaa irratti "Maashinii killee" jedhamuun beekaman, Bovans Brown fi Sasson maletti.

Qindeessaan: Dr. Galataa, DVM

1️⃣. ISA BROWN
Gosti kun addunyaa irratti daldala killeetiif filatamaa tokkoffaadha.
⚡️Dandeettii: Waggaatti killee 300–350 buusuu danda'u.
⚡️Fayyadama Nyaataa (Feed Efficiency): Qorannooleen garaa garaa akka agarsiisanitti, lukkuun kun killee gahaa oomishuuf nyaata madaalawaa xiqqoo ta'e qofa fayyadamti.
Lukkuun kun haala qilleensaa adda addaa waliin wal-simachuu dandeetti. Amalli isaanii kan tasgabbaa'e ta'uu irraa kan ka'e oomisha killee guddaaf isaan mijeessa.

2️⃣. WHITE LEGHORN
Leghorn lukkuu adii killee adii buustu yoo taatu, dandeettii ajaa'ibaa qabdi.
⚡️Oomishtummaa: Waggaatti killee 280–320 ni buusti.
⚡️Faayidaa Daldalaa: Lukkuun kun qaamaan xiqqoo waan taateef, nyaata baay'ee hin nyaattu. Kun immoo baasii nyaataa hir'isuun bu'aa (profit margin) dabala.
⚠️ Hubachiisa: Lukkuun kun xiyyeeffannoo guddaa barbaaddi; amalli isaanii yeroo tokko tokko kan rifatani fi sodaatan waan ta'eef, iddoo tasgabbaa'aa barbaadu.

3️⃣. RHODE ISLAND RED
Sanyiin kun horsiisee bultoota jireenya baadiyyaa fi horsiisa alaa ykn gadi lakkisuu (free-range) hordofaniif filatamaadha.
⚡️Cimina Fayyaa: Lukkuun kun dhibee dandamachuu fi haala qilleensaa hoo'a dabalatee dandamachuu irratti addunyaa irraa beekamtuudha.
⚡️Oomisha: Waggaatti killee gosa buunni (brown eggs) 250–300 ni buusti.
⚡️Amala: Baay'ee jabaadha, nyaata alaa barbaaddattee nyaachuu irratti dandeettii guddaa qabdi.

4️⃣. AUSTRALORP
Gosti kun dhaloota Awustiraaliyaa yoo taatu, seenaa addunyaa irratti lukkuu guyyoota 365 keessatti killee 364 buuste jedhamuun beekamti qabduudha.
⚡️Madaallii: Waggaatti giddu-galeessaan killee 250–300 ni buusti.
⚡️Haala Qilleensaan wal fudhachutti: Akka qorannoo beeyladaa agarsiisutti, gosoota lukkuu kaan caalaa yeroo qabbanaa dabalatee oomisha killee itti fufuu irratti cimtuudha.
⚡️Fooniifis: Gosti kun killee qofa osoo hin taane, foon isaaniitiinis ni beekamu (dual-purpose).

5️⃣. LOHMAN BROWN
Jarmanitti kan qindeeffaman gosootni kun, wal-fakkattii killeeniin ni beekamu.
⚡️Oomisha: Waggaatti killee 300–320 ni buusu.
⚡️Qulqullina Qola killeetiin: killeen isaan buusan qolli isaa baay'ee jabaadha; kun immoo yeroo bittaa fi gurgurtaa akka hin cabne gargaara.

⚠️ YAADACHIISA CIMAA:
Oomish*tummaan Gosa Lukkuutiin Qofa Hin Mirkanaa'u.
Akka ogeessa fayyaa beeyladaatti wanti isiniif dhaamnu, lukkuun keessan gosa gaarii ta'anis, oomishni akka gadi hin buune qabxiiwwan kanneen irratti xiyyeeffachuu qabdu:
⚡️Nyaata Madaalawaa (Nutrition): Lukkuun killee buustu Kaalsiyaamii (Calcium), Pirootiinii fi Vitaaminoota gahaa barbaaddi. Nyaata qulqullina isaa eeggachuu qabdu.
☀️Ibsaa (Lighting): Lukkuun guyyaatti sa'aatii 14–16 ibsaa/ifa barbaaddi. Ifni gahaa hin jiru taanan, sammuun lukkuu hormone oomisha killee gadi lakkisuu dhaaba.
💧Bishaan Qulqulluu: killee keessaa dhibbeentaa 75% bishaani. Bishaan yoo hir'ate oomishni battalumatti dhaabbata.
⚡️Eegumsa Fayyaa (Biosecurity): Talaallii yeroo isaa eeggate (Marek's, Newcastle, Gumboro) fi qulqullina mannaa eeguun murteessaadha.
⚡️Dhiphina (Stress): Sagalee guddaa, bineensota alaa fi jijjiirama nyaataa irraa lukkuu fageessuu qabdu.

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

Yaada, Gaafii fi Odeeffannoo dabalataaf
📞: 092 185 9393

Https://t.me/drgalataa

WhatsApp group:
https://chat.whatsapp.com/KDj3cL5rWc7IdaKYsIJ3pl?mode=gi_t

29/04/2026

MAALIITU HORSIISTOOTA LUKKUU BADHAADHANII FI MILKAA'AN WARRA KAANIIN ADDA BAASA?

Horsiistoonni lukkuu lama baay’ina lukkuu wal-qixaa, nyaata tokkoo fi naannoo walfakkaataa keessa jiraachuu danda’u. Haa ta’u malee, inni tokko bu’aa itti fufiinsa qabu argatee yoo badhaadhu, inni kaan immoo yeroo hunda kisaaraa fi rakkoo keessa jiraata. Garaagarummaan kun carraa osoo hin taane, Akkataa Ilaalchaa (Mindset) fi Akkaataa to'annoo fi hordoffii (Management) dha. Qorannoowwan ogeessota Veterinary Economics fi muuxannoo horsiistootaa kan waggoota dheeraa garaagarummaa ijoo armaan gadiitin mul'ata.

Qopheessaan: Dr. Galataa (DVM)

1️⃣. AKKA ABBAA DALDALAATTI YAADU (Entrepreneurial Mindset)
Horsiistoonni milkaa'an lukkuu qofa osoo hin taane, "Daldala" hogganuun beekamu.
⚡️TO'ANNOO BAASII: Gatii nyaataa, dawaa fi humna namaa tokko tokkoon herregatu.
⚡️KAROORA GURGURTAA: Osoo lukkuun hin dhalatin gabaa isaanii irratti xiyyeeffachuun hojjetu.
Akka ragaan qorannoo agarsiisutti, horsiistoonni lukkuu galmee herregaa (Book-keeping) sirrii qaban warra hin qabne caalaa 40% bu'aa dabalataa argatu. Kana jechuun Yoo inni galmee herregaa hin qabne Ji'atti qarshii 10,000 bu’aa qulqulluu argate. Inni galmee herregaa qabu immoo murtii sirrii galmee irratti hundaa'ee murteesseen, baasii hin taane dhabamsiisee bu’aa isaa guddisuun qarshii 14,000 (40% dabalata) argata. Galmeen herregaa akka "daawwitii" horsiisa keetiiti. Yoo daawwitii hin qabaanne, bifa kee (rakkoo fi carraa kee) sirriitti arguu hin dandeessu.

2️⃣. KISAARAA GUYYAA GUYYAAN TO'ATU (Risk Mitigation)
Milkaa'ina jechuun kisaaraa xixiqqoo malee dabarsuu dha.
⚡️BILCHINA IJAA QABAACHUU: Nyaata faca'u (Feed wastage), mallattoo dhibee jalqabaa fi qulqullina bishaanii (Water quality) sa'aatuma sanitti sirreessu.
⚡️BIOSECURITY: Namni hundi akka fedhe mana lukkuu akka hin galle gochuun dhibee 90% ittisu.

3️⃣. HUJIIF OF-KENNUU FI SEERA HOJII QIXAAN HOJITTI HIIKUU (Discipline)
Horsiisa lukkuu keessatti "borun" hin jiru.
Nyaachisuun, qulqulleessuu fi hordoffiin ogeessaa guyyaa tokkoofis sababa malee hin hafu.
⚡️LABOR EFFICIENCY: Namoota isaaniif hojjetan akkaataa saayinsaawaa ta’een leenjisuu fi to’achuu irratti cimuu.

4️⃣. BU'AA ARGATAN DEEBISANII INVEESTII GOCHUU (Reinvestment)
Horsiisa lukkuu keessatti, garaagarummaan guddaan namoota injifannoo argatanii fi warra kisaaraa jala deeman gidduu jiru ilaalcha madda galii isaaniti. Garaagarummaan inni guddaan asitti:
🅰️. INNI KISAARE (Consumption Mindset)
Inni kun lukkuu 500 qaba jedhi. Dhuma waggaatti qarshii 50,000 bu'aa qulqulluu argate.
👉MURTII ISAA: Qarshii kanaan uffata qaalii bite, bilbila ammayyaa bitate, ykn qabeenya dhuunfaa mana keessatti itti fayyadamu bite.
👉BU'AA ISAA: Waggaa itti aanus lukkuun isaa 500 qofa. Baasiin nyaataa yoo dabale kisaaraa keessa gala. Hojiin isaa bakka tokko dhaabbata (Static).

🅱️. INNI MILKAA'E (Investment Mindset)
Inni kunis lukkuu 500 qaba, bu'aa qarshii 50,000 argate.
👉MURTII ISAA: Qarshii kanaan manneen lukkuu dabalataa ijaara, nyaata lukkuu ittiin oomishan (grinding machine) bitata, ykn sanyii fooyya’aa killee baay’ee buusu fida.
👉BU'AA ISAA: Waggaa lammaffaa irratti lukkuu 1,000 qabaata. Amma bu'aan isaa qarshii 50,000 osoo hin taane, 100,000 ol ta’a. Waggaa sadii booda immoo lukkuu 5,000 qabaata. Inni kun Scalability dabaluu jedhama.

✋️ SCALABILITY JECHUUN MAALI?🤔🤷
Scalability (Dandeettii Bal'ifachuu) jechuun: Hojii kee osoo sirni isaa hin jeeqamin ykn baasiin kee hamma galii keetii ol osoo hin tahin, guddina hojii keetii dachaan dabaluu ykn bal'isuu danda'uu jechuudha.

5️⃣. BARACHUU ITTI FUFUU (Continuous Learning)
Horsiisa lukkuu keessatti saayinsiin guyyaa guyyaan ni jijjiirama.
Kitaabota ogeessotaa dubbisu, walgahii ogeessota fayyaa beeyladaa hirmaatu, fi akkaataa dhibeen haaraa itti ittifamu yeroo hunda gaafatu.
👉Odeeffannoon Maallaqa: Sanyiin lukkuu haaraa (e.g. Sasso vs Bovans Brown, Cobb 500 vs Ross 308) giddutti garaagarummaa guddinnaa jiru beekuun bu'aa fida.

6️⃣. SIRNA TO'ANNOO DHIBEE (Preventive Medicine)
Ogeessi milkaa'aan dhibee yaaluu caalaa "ittisuu" irratti maallaqa baasa.
Talaallii (Vaccination) sirrii fi yeroo isaa eeggate.
Mala "Ring vaccination" fi "Immunity profiling" fayyadamuun dhibee akka Gumboro fi Newcastle dursa to'atu.

👇Akka muuxannoo keessaniitti, barmaatilee milkaa'inaa kanneen keessaa isa kamtu hojiitti hiikuuf hunda caalaa ulfaata?

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

27/04/2026

MAALIIF LUKKUUN KEESSAN KILLEE BUUSUU DHAABAN? SABABAA FI FURMAATA 🥚📉

Lukkuun killee buusuu yoo dhaaban ykn oomishni isaanii yoo xiqqaatu, sababa malee miti. Yeroo hunda madda baayoolojii ykn naannoo (Environmental) qaba. Horsiise bultoonni fi ogeessonni rakkoo kana hubatanii tarkaanfii fudhachuuf hubannoo 10n armaan gadii murteessoo dha.

Qindeessan: Dr. Galataa, DVM

1️⃣. UMRII LUKKUU
Lukkuun killee buusan waggaa 1ffaa fi 2ffaa irratti oomisha fooyyee qabu fidu.
⚡️Saayinsiin Isaa: Lukkuun yeroo dhalattu hanqaaquu (ova) hamma ta'e qabattee dhalatti. Umriin yoo deemu hanqaaquun sun dhumachaa deema, hoormooniin oomisha killee ajajus ni hir'ata.
Oomisha daldalaaf waggaa lama booda lukkuu haaraan jijjiiruun (Flock replacement) gorfamaa dha.

2️⃣. HANQINA NYAATA MADAALAWAA
Lukkuun killee buusuuf pirootinii (16%–18%), Kaalsiyaamii, fi vitaaminoota barbaadu.
Ragaa Qorannoo: Kaalsiyaamiin hamma killee (egg shell) ijaaruuf murteessaa dha. Yoo nyaata keessatti hir’ate, lukkuun killee harka laafaa buusu ykn immoo guutumaa guutuutti dhaabu.
⚡️FURMAANNI: Nyaata 'Layer Mash' qulqulluu qabu fayyadamuu fi gola killee (Oyster shell) dabalataan kennuufiin gaarii dha.

3️⃣. HANQINA BISHAAN QULQULLUU
Bishaan jireenya lukkuuf nyaata caalaa murteessaa dha.
Killeen tokko dhibbeentaa 75% (75%) bishaan irraa ijaarama. Sa’aatii muraasaaf bishaan dhabuun oomisha killee torban tokkoof dhaabuu danda’a.
⚡️FURMAANNI: Bishaan qulqulluu fi qabbanaawaa yeroo hunda (24/7) dhiyeessuufi qabna.

4️⃣. HIR’INA IFAA
Killee buusuun lukkuuf sirna hoormoonii ifaan ajajama jechuu ni danda'ama.
⚡️SCIENCE: Lukkuun guyyaatti sa'aatii 14–16 ifa barbaadu. Kana jechuun ganama obboroo sa'aatii 12 irraa hanga galgala sa'aatii 2-4tti ifa argachuu qaban. Ifni 'Hypothalamus' sammuu keessatti argamu kakaasuun hanqaaquun akka gadi lakkifamu taasisa.
⚡️FURMAANNI: Guyyoota dukkanaawaa fi gannaa keessa ibsaa dabalataa (Artificial light) fayyadamuun dirqama.

5️⃣. DHIPHINA NAANNOO (Environmental Stress)
Sagalee guddaa, bineensa alaa, iddoo jijjiirruu ykn lukkuu haaraa itti dabaluun dhiphina itti fida.
⚡️STRESS HORMONE: Dhiphinni hoormoonii Corticosterone maddisiisa, kun immoo hoormoonii killee maddisiisu ni danqa. Kanaaf lukkuun dhiphina irraa fagaachuu qabu jechuu killee buusuuf.

6️⃣. DHIBEEWWAN FI MAXXANTOOTA
Raammoon keessoo, injiraani, tafkii fi dhibeewwan sirna hargansuu (CRD) oomisha killee ni xiqqeessa.
⚡️FURMAANNI: Sagantaa talaallii hordofuu fi yeroo yeroon qoricha raammoo fi maxxantoota alaa ogeessootaan fudhachisuu.

7️⃣. YEROO BAALLEE JIJJIIRRAA (Molting)
Waggaatti al-tokko lukkuun laaba (feather) isaanii moofaa buusanii haaraa biqilchu.
Yeroo kanatti pirootiniin qaama isaanii killee ijaaruu dhiisee baallee ijaaruu irratti xiyyeeffata. Yeroo kanatti oomishni dhaabbachuu danda'a.

8️⃣. LUKKUU MADAAGUU (Broodiness)
Lukkuun tokko tokko hanqaaquu irra ciisanii cuucii baasuu barbaadu (Madaaguu).
Effect: Yeroo kanatti hoormoonii 'Prolactin' waan dabaluuf killee buusuu dhaabu.
⚡️FURMAANNI: Bakka killee buusan irraa fageessuun qabbaneessuu.

9️⃣. JIJJIIRAMA QILLEENSAA (Extreme Weather)
Hoo’a garmalee (Heat stress) ykn qabbana garmalee keessatti lukkuun humna isaanii madaala hoo'a qaamaa eeguuf waan oolchaniif killee buusuu dhiisu.
⚡️FURMAANNI: Ventilation (qilleensa jijjiirraa) mana keessaa eeguu.

🔟. KILLEE DHOKSUU ykn NYAACHUU
Yeroo tokko tokko lukkuun killee buusuu otoo hin dhaabin, bakka namni hin argine dhoksu ykn killee ofii isaanii cabsanii nyaachuu danda'u.
⚡️SABABNI: Hanqina Kaalsiyaamii ykn muuxannoo badaa irraa dhufa.

OOMISHNI KILLEE BU'AA HORDOFFII GAARIITI!

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

25/04/2026

DOGOGGORA 6 HORSIISTOONNI LUKKUU BAAY'INAAN RAAWWATANII FI FURMAATA SAAYINSAAWAA ISAANII

Horsiisa lukkuu keessatti guddinni ariifataan fi fayyummaan lukkuu kan hira'atu nyaata qofaan miti; sirna hordoffii fi To’annoo (management) mana keessatti raawwatamuun murteeffama. Dogoggoroonni xixinnoon nuti mana keessatti raawwannu kisaaraa hanga %40 gahu geessisuu danda'u. Ka'umsi kisaaraa fi dogoggoraa inni guddaani fi ijoon hubannoo gahaa dhabaan sababa abaluun eegaleef jechuun hojii kanatti galuuf murteessuufi hojii eegaluun dura wantoota ijoo ta'an irratti leenjii gahaa fudhachuu dhabuun ta'uu isaati.

Qopheessaan: Dr. Galataa, DVM

1️⃣. MADAALLII HO'AA EEGUU DHABUU (Temperature Mismanagement)
Cuuciiwwan torban jalqabaa sadii keessatti ho'a qaama isaanii ofiin to'achuu hin danda'an.
⚡️DOGOGGORA: Manni garmalee qabbanaa'uu ykn garmalee gubuu. Yoo qabbanaa'e cuuciiwwan walitti qabamu (huddling), yoo gubee immoo maddaa ho'aa irraa fagaatu.
⚡️FURMAANNI: Cuuciiwwan mana keessa faca'anii yoo bashannanan ho'i sun sirriidha. Akka saayinsii fayyaa beeyladaatti, cuucii guyyaa tokkoof ho'i digrii 32-35°C barbaachisadha. Ho'i garmalee guddaan (heat stress) guddina ni dhaaba, dhibee hargansuufis ni saaxila.

2️⃣. HANQINA QILLEENSA NAANNOO (VENTILATION)
Horsiistoonni baay'een qabbana ittisuuf jecha mana lukkuu cufanii uwwisu.
⚡️DOGOGGORA: Xuraawaa lukkuu (droppings) irraa gaasii Ammonia jedhamuutu uumama. Gaasiin kun somba lukkuu hubuu fi ija isaanii jaamsuu danda'a. Sababa gaasii kanaa lukkuu ciciistee duutu garta hanga mallattoo dhukkuboota biraa sitti fakkeessitu takkatti.
⚡️FURMAANNI: Qilleensi qulqulluun gama jalaan gubbaatti akka bahu (cross ventilation) gochuu. Qilleensi mana keessatti yoo wal hin jijjiirre, dhibeen CRD (hargansuu hammaataa) haalaan babal'sa.

3️⃣. QULQULLINA MEESHAALEE NYAATAA FI BISHAANII
⚡️DOGOGGORA: Meeshaalee bishaanii guyyaa guyyaan dhiquu dhabuu. Bishaan keessatti xuriin yoo uumame (Biofilm), baakteeriyaan akka E. coli fi Salmonella keessatti wal horu.
⚡️FURMAANNI: Guyyaa guyyaan bishaan haaraa qulqulluu kennuu. Meeshaalee bishaanii sirnaan dhiqanii aduutti gogogssuun baakteeriyaa fixuuf gargaara.

4️⃣. NYAATA QULQULLINA HIN QABNE FAYYADAMUU
⚡️DOGOGGORA: Nyaata gatii jabaa irraa baqachuuf jecha nyaata qulqullina hin qabne ykn tortore kennuu.
⚡️FURMAANNI: Nyaata madaalawaa (Starter, Grower, Finisher) guddina isaanii irratti hunda'uun kennuu. Nyaanni tortore summii Aflatoxin uumuun lukkuu dhibbaa ol guyyaa tokkotti fixuu danda'a. Nyaata Madaalawaa argachuuf immoo ogeessoota naannoo keessanii qunnamuun hubannoo irraa fudhachuu. Warra Raabsaa lukkuu irraa fudhattan waliin qunnamtii jabeessuu fi hojitti galuun dura leenjii sirritti fudhachuu.

5️⃣. HANQINA TO’ANNOO NAGEENYA MANA LUKKUU (BIO-SECURITY)
⚡️DOGOGGORA: Keessummaan ykn bineensonni biroo (akka hantuutaa fi simbirrootaa) mana lukkuu akka galaniif carraa laachuu.
⚡️FURMAANNI: Balbala mana lukkuu irratti meeshaa miila itti qulqulleessan (Footbath) qoricha diippii (disinfectant) qabu kaa'uu. Kun baakteeriyaan miila keessummaatin dhufe akka hin tamsaane ittisa.

6. DHIPHINA MANA LUKKUU (OVERCROWDING)
⚡️DOGOGGORA: Bakka xiqqoo keessatti lukkuu baay'ee horsiisuuf yaaluu. Kun lukkuu walitti ukkaamsuun hargansuu dhiphaa fi dhukkuboota daddarbaaf salphaatti akka saaxilamtu taasisa.
⚡️FURMAANNI: Lukkuun nagaan socho'uu, nyaachuu fi dhuguu qabdi. Walitti dhiphachuun dhiphina qaamaa (stress) uumuun guddina ni quucursa, dhibeenis salphatti akka tamsa'u godha.

⚠️DHAAMSA XUMURAA ❗️
Lukkuun keessan afaan baafattee isiniin hin dubbattu, garuu gocha isheetiin isinitti himti. Yoo nyaata didde, yoo dhulloo'uufi koolla buuste hatattamaan ogeessa fayyaa beeyladaa mariisisaa. Fayyaan lukkuu keessanii madda galii keessaniiti!

Waa'ee topikiiwwan ykn mata dureewwan armaan olii fi kanneen horsiisa lukkuutin wal qabatan gadi fageenyaan posti dabran linkiwwan armaan gadiitin argattu kanneen linkiin isaani hin tuqaminis hedduutu jira soqaa dubbisaa irraa fayyadamaa:
👉https://www.facebook.com/share/p/1BGVT8sQLc/
👉https://www.facebook.com/share/p/18gcfmEK2m/
👉https://www.facebook.com/share/p/1CFkTLEHh6/
👉https://www.facebook.com/share/p/1GNSbfL2dX/
👉https://www.facebook.com/share/p/17me2hBm7q/
👉https://www.facebook.com/share/p/18En6Wqfhu/

✍️ Dr. Galataa, DVM (Ogeessa Fayyaa Beeyladaa)

Dr. Galataa, DVM

13/05/2026

11/05/2026

06/05/2026

04/05/2026

02/05/2026

29/04/2026

27/04/2026

25/04/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Business

Shortcuts

Share

Category