30/07/2025
زنده گی نامۀ صالح محمّد خلیق
ّد_خلیق، دانشمند، شاعر، نویسنده، پژوهشگر، مترجم و روزنامه نگار تاجیک کشور، در بامداد آدینه روز 12 آبان/ عقرب سال 1334 هجری خورشیدی برابر با 18 ربیع الاوّل 1375 هجری قمری و موافق به 14 نوامبر 1955 میلادی در گذر استالفی های شهر مزار شریف، مرکز استان بلخ، به جهان آمد. پدرش صوفی محمّدعیسی فرزند محمّدیوسف و مادرش فاطمه دختر خان محمّد میباشند. خلیق در 22 خرداد سال 1356 با دوشیزه مینا دختر محمّدحکیم، از نزدیکان خود، ازدواج کرد.
آموزشها:
، خواندن و نوشتن و آموزشهای نخستین را در مسجد گذر استالفی ها در نزد مولوی عبدالصّمد، یک تن از علمای متبحّر کشور، فراگرفت و دورۀ دانش آموزی را از سال 1343 تا 1351 خورشیدی از صنف دوم وقت در شهر مزار شریف به درجۀ اعلا سپری » نادرشاهی « تا نهم در دبستان میانۀ کرد و در آنجا از محضر آموزگاران نامداری چون مولوی صالح محمّد فطرت و سیّد محیی الدّین گوهری استفاده کرد. آموزشهای فنّی را از سال 1351 تا 1355 در رشتۀ زمینشناسی نفت و گاز در دانش سرای نفت و گاز شهر مزار شریف پی گرفت و در آنجا از محضر استادان شوروی از جمله آقای دکتر عبدالله زاده، ازآذربایجان، و خانم دکتر سوفیت پترو، از روسیه، و استادان داخلی چون آقای مهندس محمّدامین کوهنورد، سلطانعلی سحاب و آقای جهانیار و دیگران دانش آموخت و در ضمن زبان روسی را فراگرفت. آموزشهای عالی را تا درجۀ لیسانس از سال 1373 تا 1375 خورشیدی در دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه بلخ در رشتۀ ادبیّات فارسی دری به فرجام رسانید.
سپس آموزشهای عالی را تا درجۀ ماستری یا کارشناسی ارشد در سالهای جمهوری اسلامی ایران » پیام نور « نود در رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی در دانشگاه در مرکز مزار شریف، به فرجام رسانید.
کارهای اداری و فرهنگی
خلیق به سمتهای کارمند کارخانۀ کود شیمیایی بلخ، رئیس انجمن نویسندهگان بلخ، کارگزار امور فرهنگی ولایتهای شمالی کشور و مدیر مسؤول و سردبیر مجلۀ «جنبش»، مجلۀ «امالبلاد»، روزنامۀ «بیدار» و مجلۀ «کیان» کار کرده است و از بنیادگذاران انجمن نویسندهگان بلخ و عضو انجمن پیوند تاجیکستان، کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی، کانون فرهنگی مولانا جلالالدین محمد بلخی، کانون فرهنگی امیر علیشیر نوایی و چند کانون دیگر و عضو گروه دبیران چندین نشریه است. صالحمحمد خلیق از بهمن ۱۳۸۳ تا اردیبهشت ۱۳۹۹ رئیس اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ ایفای وظیفه کرد و پس از چهل سال خدمت در دستگاه دولت بر بنیاد قانون بازنشسته شد. وی از سال ۱۳۶۹ بدینسو رئیس انجمن نویسنده گان بلخ است و در باروری ادبیات و شعر امروز بلخ و پرورش و بالندهگی بسیاری از شاعران و نویسندهگان مطرح بلخ نقش داشته است
_محمد خلیق
از صالح محمد خلیق ۲۱ دفتر شعری به چاپ رسیده است، که عبارت اند از: سلام به آفتاب، کاج بلند سبز، برپای راه ابریشم، یک آسمان ستاره، از اوجهای آبی، سرود ملی عشاق، در بامیانِ قلبِ منی، مراد از بلخ تو بودی، نقطه و نقطه، باز هم نقطه، اینک فقط تو مانده ای، سوگنامه گل سرخ، آخرین مرز بیکرانی، سرنوشتی دیگر، هیجانِ جان، سخن عشق، کولاک میگرید ( برگردان شعرهای سرگی یسینین از روسی به فارسی)، زمزمۀ نام خراسان، به رهگذار غچیها، از زخمهای تازه، از برگهای ریختۀ یادنامهها و در قحطسال عاطفه.
از خلیق ۲۰ اثر پژوهشی و منثور نیز به چاپ رسیده اند که عبارت اند از: جشنهای آریایی، عقاب در فرهنگ ملی و جهانی و سروده ها، سرگذشت روزنامۀ بیدار، فریاد آزادی یا نگرشی بر سرودههای علامه بلخی، تاریخ ادبیات بلخ، تاریخ روزنامهنگاری بلخ، آهنگ کیانی، ساحههای باستانی و بناهای تاریخی بلخ، آیینه در آیینه، تأثیر شاهنامه بر شعر مقاومت افغانستان، ناشناختههای دانش، نشانههای شکوه گذشتۀ بخدی، والیان بلخ در نخستین سدۀ پس از بازستانی استقلال افغانستان، جاذبههای گردشگری بلخ، میدانهای نفت و گاز قشقری و بلخ، نامۀ رستگاری، شگفتیهای هستی، پیامآور روشنایی و مهر، جُستارهای زبانی و ادبی، پاییز در بهار.
همچنین از صالح محمد خلیق دهها مقالۀ علمی، پژوهشی و ادبی در نشریهها و کتابهای معتبر در داخل و خارج کشور به چاپ رسیده اند. از نام، آثار و احوال صالح محمد خلیق تا اکنون در بیش از ۲۰۰ کتاب در داخل و خارج از کشور یاد شده است و کتابهای صالحمحمد خلیق در کتابخانههای بزرگ و معروف کشورهای افغانستان، تاجیکستان، اوزبیکستان، ایران، فرانسه، ایتالیا، آلمان و ایالات متحدۀ آمریکا و غیره موجود میباشند.
تقدیرها: در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ خورشیدی، از چهلمین سال سرایش شعر خلیق از سوی انجمن ادبی «هشت بهشت» با برگزاری همایشی در بلخ بزرگداشت شد، در جشن نوروز سال ۱۳۹۴ برایش لقب «پژوهشگر بلخ» داده شد و در ۱۹ آبان ۱۳۹۴ از جای گاه وی به عنوان یک نویسندۀ پیشکسوت کشور، از سوی نهاد دانش آموختهگان افغانستان با برگزاری همایشی در بلخ گرامیداشت شد و نیز در ۲ دی ۱۳۹۵ انجمن قلم افغانستان در کابل با برگزاری محفلی از او بزرگداشت کرد و در بهار سال ۱۳۹۶ دکتر محمداشرف غنی، رئیس جمهور کشور، برای او به عنوان یک شاعر و ادیب، مدال دولتی غازی میر مسجدیخان را تفویض کرد. در ۷ مرداد سال ۱۳۹۹ در همایشی که انستیتوت مطالعات استراتیژیک افغانستان تحت عنوان ارجگزاری از نخبهگان امروز بلخ برگزار کرده بود از صالحمحمد خلیق با تفویض ستایشنامه و اعطای لقب «نخبۀ بلخ» ارجگزاری کرد و در ۴ شهریور سال ۱۳۹۹ تقدیرنامههایی از طرف مقام وزارت اطلاعات و فرهنگ کشور و مقام ولایت بلخ به پاس ۴۰ سال خدمتش به دولت به وی تفویض شدند.
