05/09/2025
Ułanka - czyli mundur ułana ⚔️
Początkowo ułani Beliny nosili mundury strzeleckie takie same jak piesi strzelcy Piłsudskiego. Kiedy powstały Legiony Polskie i utworzono 1. Szwadron jazdy, pojawił się pomysł stworzenia odrębnego umundurowania ułanów legionowych. Istniały już wówczas bluzy członków konnego Sokoła, nawiązujące wyglądem do austriackich ułanek, które następnie posłużyły za wzór dla ubioru 2. i 3. Szwadronów ułanów. Beliniacy zdecydowali się jednak na inne rozwiązanie.❗
Krakowski ilustrator i malarz,
ułan Beliny, ppor. Stefan Felsztyński zaprojektował mundur dla swoich towarzyszy broni jeszcze w sierpniu 1914 r. Wymiana mundrów przebiegała stopniowo i dokonała się prawdopodobnie zupełnie do końca tego roku. Na fotografiach z 1915 roku widoczne są jednolite bluzy-ułanki beliniaków, różniące się między sobą niekiedy jedynie w szczegółach kroju.🪡🧵
Wzór ułanek dla beliniaków miał maksymalnie czerpać z historycznych tradycji mundurowych polskiej jazdy. De facto okazał się być zbliżony do kroju tzw Pelzulanki, czyli kożuszka austriackich ułanów podbitego barankiem, zakładanego na właściwą ułankę. Ów krój wywodził się jednak z tradycji mundurów ułańskich formacji wzorowanych na dawnej jeździe polskiej, więc dla polskich ułanów był dość oczywisty. 🧥
Ułanki beliniaków niemal do końca 1916 r. wykonywano z austro-węgierskiego wojskowego sukna barwy siwej - niebieskoszarej (hechtgrau, czyli dosłownie "szary jak szczupak"). Bluzy te miały dwa rzędy gładkich wypukłych guzików austriackich ułanów pomalowanych na szaro i były zapinane na szerokie klapy o tradycyjnym kształcie z zębatym wycięciem na zakończeniach. Po rozpięciu i wywinięciu, poły te tworzyły tzw rabaty czyli wyłogi. Podszywano je karmazynowo czerwoną tkaniną, wszywając także wypustki w tym kolorze na szwach i krawędziach munduru oraz nakładając na kołnierz parole tej barwy, zakończone wycięciem w ząb i guzikiem. Zastosowanie karmazynu w ułance wprost nawiązywało do barwy wyłogów mundurów kawalerii narodowej z czasów dawnej Rzeczypospolitej i ubioru polskich szwoleżerów-lansjerów Gwardii Napoleona. Był to więc kompromis pomiędzy zastosowaniem barw maskujących i identyfikacyjnych, a jednocześnie między wzornictwem mundurowym historycznym polskim i współczesnym austriackim, przy czym to ostatnie nawiązywało samo także do tego pierwszego. Tym samym ułanki beliniaków zyskały wyjątkowy i niepowtarzalny wygląd cechujący się wyraźnie polskimi tradycyjnymi akcentami. 🇵🇱
Ciekawostkę stanowi różnorodność wykończeń mankietów, początkowo wyposażonych najczęściej w proste wywinięcie z wypustką i poprzeczną patką wyciętą w zęby, czasem z guzikami; rzadziej nakładano dłuższą poprzeczką patkę prostokątną z guzikami, nadającą mankietowi styl tzw mankietu brandenburskiego (wywodzącego się z dawnych fraków mundurowych z początku XIX wieku). Im później, w 1915 r. i następującym okresie, tym częściej stosowano tzw mankiet polski, czyli wycinany w ząb, tylko z przodu lub także z tyłu mankietu. Podobnie różnie wyglądała kwestia naramienników, które niemal zawsze występowały u podoficerów w formie prostokątów z sukna z karmazynową wypustką i nakładanymi na nie karmazynowymi oznakami stopni (1 belka - starszy ułan, 2 - kapral, 3 - wachmistrz; oficerowie nosili jako oznaki stopni biało srebrne gwiazdki haftowane bajorkiem na kołnierzach). Zaś u oficerów zawsze i niekiedy również u szeregowych ułanów naramienniki sukienne były zastąpione jednym po lewej stronie, wykonanym ze srebrnego lub srebrnoszarego galonu, czasem w karmazynowe prążki. Była to pętla z czwórgraniastego w przekroju sznura sutaszowego zapinana na guzik, czasami wyposażona w pleciony przegub - kopia źółtoczarnego lub złotoczarnego naramiennika tego typu z mundurów austrowęgierskich dla kawalerii (Achseldragoner). Z czasem sznurowe naramienniki wyszły z użycia w Legionach. ⌛
Na potrzeby naszego projektu powstały rekonstrukcje ułanek beliniaków z 1915 r. wykonane przez firmę Habercus. Uszyte zostały na wzór oryginalnej ułanki beliniaka Wacława Sirko-Sieroszewskisgo znajdującej się w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie (którego pracownikom w tym miejscu chcielibyśmy gorąco podziękować za okazaną nam życzliwość!) oraz na podstawie analizy zachowanych fotografii ułanów Beliny. 🖼️
Dołożyliśmy starań by ułanki zostały wykonane możliwie identycznie jak w oryginałach pod każdym względem, od użytych materiałów, poprzez krój, po sposób wykończenia dziurek. Mamy nadzieję, że można to uznać za udaną rekonstrukcję. ✅
Chcesz zobaczyć więcej takich rekonstrukcji i przeczytać kolejne ciekawe historie o beliniakach? 📜
Jeśli tak, to prosimy: wesprzyj naszą działalność! 🙏🩵🫵
W komentarzu zamieszczamy link do prowadzonej przez nas zbiórki na portalu zrzutka.pl. ⬇️
